This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . qooqle . com/

3 2044

1 0 248 1 1

rs IHiii IwR i wWiWRiiiftliliiHii j

^ |:

C SSO.I

HARVARD C0LLE6E LIBRARY

FBOM TSE BEQUBST OF

JAMES WALKER

(C]a86ofl814) Presideni ofHarvard College

"IMeranee beiiig giTan to woika in th« IntenectiMl

^

l Br

PATROLOGm

CURSUS COMPLETUS

SITt

BIBLIOTHBCA DNIVBRSALI8. INTBGRA. DNIFORMIS. COMHODA, OBCOROMIGA,

IMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM

QUt

AB iEVO ia>OSTOUCO AD mNOCENTII III TEMPORA

FLORUERtNT;

RECUSIO CHR0N0L061GA

OUMUM QUi£ EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLIGi£ IRADITIONIS PERDUODECni PRIORA

ECCLESliE Si£CULA,

II1IT4 EDlTIOrCES ACCURATISSltliS, INTER SB CUMQDB NONNULLIS CODICIBCS MANUSCRirTlS C0LLATA8,

PERQUAM DILIGENTER CASTiCATA;

DWSERTATIONIBUS, C0HMBNTARII8 LBCTIONIBUSQOB VARIANTIDUS CONTINENTER ILLC8TRATA ;

0XN1DU8 OPERIBUS POST AMPLISS1MA8 EDITI0NE8 QUiB TRIBUS N0VIS81MI8 &ECUL18 DEBENTUR ABS0LUTA8

DBTECTI8, AUCTA; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, 8INGUL08 snrs T«»M, ftiVE AUCTORES ALICUJU8 MOMBNTl

8UBSEQUENT1DU8, DONATA;

CAPITULI8 1NTRA IPSUM TBXTUM RITB DISPOSITIS, NECNON ET TITULI8 81NGULARUM PAGINARUM MARGiNEM

SUPERIOREM DISTINGUENT1DU8 80BJECTAMQUE MATERIaM 8I6NIFICANTIBUS, ADORNATA ;

OPERIBUS CUM DUBII8 TUM APOCRYPUIS, ALIQUA VERO AICTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONEM

ECCLE8IA8TICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;

DU0BU8 1NDICI6U8 GENERALIBU8 LOCUPLETATA *. ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID

UNUSQUISQUE PATRUM IN QU0DL1BET TBEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO

SCRlPTURifi SACRi£, bx quo lectori comperirb sit obvium quinam patres

ET IN QUIBUS OPERUM 8U0RUM LOCIS SINGUL08 8IN6UL0RUM LIBRORUM

SCRIPTUBiE TEXTUS COMMENTATl SINT*

EDITIO ACCURATISSIMA, CJSTERISQUB OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPENDANTUR : CnARACTERUM NITIDlTAi

GIIARTJE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS

TUU NUMERU8, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO 0PER1S DECURSU CONSTANTER

SIUILIS.PRETII EXIGUITA8,PRiESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CBRONOLOGICA ,

8EXCENT0RUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUB HACTENUS UIC ILLIC SPARSORUM,

PRIMUM AUTEM IN N08TBA BIBLIOTHECA , El OPBRIBUS AD OMNES JtTATES »

LOC08, L1NGUA8 FORMASQUE PERTINENTIBU8 , COA^UNATORUM.

SERIES SECUNDA,

rRES, DOCTORBS SCRIPTOBESO lEGOUIO MAGNO AD INNOCEISTI

Vccuratilc 3.*^. aRtgnCi '

W QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORBS SCRirTOBESQUR EGCLESIiE LATINiB A GREGOUIO MAGNO AD INNOCEISTIUM IIL

iis&iovKBciA Q&ami vmiwmikum.

SlTl CDRSrUM COIIPLETORUM IK SIRGULOS SCIEimjB SfiCLKSIABXICiB AAHQS EBJTQBS.

PATROLOGIA BINA EDITIONB TTPIS VATfDATA BST» kUk KEVPB LATIKA, ALIA 6BJEC0-LATINA.

VBNEUNT MILLR FRANCIS DUCBNTA TOLUVIKA EDITIONIS LATrNJB ; OCTINaBNTIS ET

M1LLB TRBCENTA GRiECO-LATINiE. VBRB LATINA UNIYERSOS AUCTORES TUV 0GCIDBNTALE8, TUM

ORIBNTALBS EOUIDBM AMPLEGTITUR ; HI AUTBM IN BA, SOLA TERSIONB LATHTA DONANTOR

PATROLOGIj; TOMUS CLVIL

GOFFRIDtlS» AM. VINDOCIN. THIOFRIDUS ABB. EFTERNAC. IPETRUS ALPHONSl. WERNCRUS ABB. S. BLASn. HUGO LUGDUN., ADELGORIUS MAGDEBURG.7aRCH1EPP. PIBO TULL. EPISC. GALTERUS AB INSULIS MAGALON. EPISC. ET LIETBERTUS ABB. S. RUFI. S. ROBERTUS ABB. MOLISM. SUAVIUS ABB. S. SEYERI. FOLCARDUS ABB. LOB. THEODORICUS ABB. S. HUBERTl ANDAGIN. MATHILDIS COMITISSA.

' EXCDDEBATUR ET VBNIT APUD J.-P. MIGNB EDITOREM, IN VU DICTA D^AMBOISE, PROPEPORTAM LUTETIiE PARISIORUM VUIiGOI>'i:^FIf«NOMINATA€

SBU PETIT-MONTROUeB.

n^:^y^t^^Sf^^

I *■■ 1 1 •••"f

\

SiECULUM XII

GOFFRIDI

ABBATIS VINDOCINENSIS / tr^. (Z ,

OPERA OMNIA ^ ^

JUITA EDITIONEM SIRMONDUNAM

ACCKBUNT *

THf OFRIDI ABBATIS EFTERNACENSIS. PBTRI ALPBONSI EX lUDiEO GHRISTIANI , WERNBRi ABBATIS S. BLASII IN SILVA NIGRA

SCRIPTA QUiE EXSTANT

INTERftllSCBNTUa

HUGONIS LCGDUNENSIS, ADELGORII MAGDEBURGENSIS, ARCHIEPISGOPORUM ; PIBONIS TUL* I.£NSTS EPiSCOPI, GALTERI AB iNStiLlS, MAGALONENSIS EPISGOPI, ET LIETBERTI ABBATIS S. RUFT, S. ROBERTI ABBATIS MOUSMENSIS, SUAYII ABBATIS S. SEYERI, FOLGARDl ABBATIS LOBIENSIS THEODORICI ABBATIS S. HUBERTI ANDAGINENSI8 , MATHILDIS C(>MITlSSie

OPUICIILA, DIPLOMATA EF18TOLJ5 ACCURANTE J.-P. MIGNE

B1BLIOTHBC4S CLBBI IJ!«I¥BBB.a

81TB ^ICRSCIIJM COMPLETORUU IN SINGULOS SGIENTIJS ECCLESIASTICJB RAMOS BDITORB

TOMUS UHICUS

r lyiirnni

YENIT 7 FRAIICIS GALUGIS

EXCUDEBATUR ET VENIT AFOD J.-P. MIGNE EDITOREM IN m WCTA lyAMBOlSE, PROPE PORTAM LUTLTIiE PARISIORUM YULGO DENFER NOMINATA»

SEU PETIT-MONTROUGE

1854

.■■'I

ELENCHUS

AUGTQILini ET OPERUM QUI m HOC TOMO CLVH COHTimaiWm^

GOFFI^IDUS ABBA& VINDOCINENSIS,

Epistolad. Col. 33:

OpuscuUu 211

Sermones. S3T

De ordiiialione episcopopum et investitura laicorum. 281

O TfflOFRIDUS ABBAS EFTERNACENSli

Flores Epitaphii sanctorom» 20T

Serraon^s duo. 40S.

FBagmontaVitiB.S. Willibrordi. Ml

ilBO EPISCOPUS TULLENSIfk Diplomata^ ' 4131

SUAVIUS ABBAS S. SEVERI

Staluta, pro S.^ Severi villa. , WIT

FOLCARDUS ABBAS LOBIENSIS.

Epistok ad Henricum imperatorem. 481

ADELGORIUS ARCHIEPISCOPUS MAG1>KBURGENSIS.

£pi3tola ad episcopos S^ioniffi, Franciod, etc, et omqes Christi fideles. 48j,

THEODORICUS ABBAS S, HUBERTI ANDAGINENSIS.

Epistolfl ad Leodienses. U%X

HUGO LUGDUNENSIS ARCHIEPISCOPUS.

EpistolflDv ei privilegia. 507

/^ PETRUS ^ALPHONSI EX JUD^O CHRISTIANUS.

Disciplina clericalis. 671

GALTERUS AB (NSULIS MA6ALONENSIS EPISCOPUS, ET LIETBJSRTUS

ABBAS S. RUFI.

Epistola Galteri ad Robertum prffipositum Insulanum^ 713-.

Diploma ejusdera pro raonaslerio Gellonensi. 715,

Epistolffi Lietberti. 715

WERNKUUS ABBAS S. BLASH IN SILVA NIGRA.

Deflorationes SS. Patrum 721

5. ROBERTUS ABBAS MOLISMENSIS, ORDINIS CISTERCIENSIS FUNDATOR.

EpistolfiB. 1293

MATHILDIS COMITISSA. Vita et diplomata. vm

£x typis MIGNE, au Petit-Mootrouge.

A?INO DOHINI MCVU

GOFFRIDDS

ABBAS VINDOCINENSIS, S. PRISCiB CARDINALIS

NOTITIA HISTORICA

(Galtia Chrisiiana nova, tom. VIII, pag. 1368)

GoflHdtis 1y qiiem llenrici domini 4I11 Lion d'An- A

S^rs, quarloffenili RoUorli Biirgimfli, riliiini aiihimal eiin^iiis (Htsf. de SabU^ pag. 105) , al cerle claro et ito\u\\ apud Andegsivos geiiere naiiis , Raiiiatitntn Credouis doiniiuiin et Mauriciiim ejiis filiuin coiisan- guincoftliabuil, uiiliilorein vero llanierium arctiidia- couum ei Guillolmuiu magislrum. Priina nelate iiiler moiiaclios iiionasieni Vlii4lo€i!ien»is iioinen dedlt, iiec miifco posl novitius adliiic ct juvenis ac diaco- niis lantiiiii« scJ niorilius nialurus, (orma niodesta, corpore firmits, lil(erisf|iie mniinie instructiis , et caeieris lionis ornaiiis, Beriione alHlic^inie, abl>a8 re- nimtialus est xii Kalendas Scplembris nntio 10S3. Tnm ab Ivone Carnoteiisi episcopo inauguralus ix Kafendas nicnsis cjusdcm , proressioiiein ei exliibiiit, quae dissiiiioli inier iltos postca seiiiiitarium fuit. Priino ordinaiionis suse anno Itoinam ad Urbanuin II Guiliertiiix ractionis niedi latiiaiilem prorectns, iin- moruiri pontiflcein beneflcio deviiixit, peciiiiia iinde Laieraiiuni et tiirrini Crehceiitiain , liodie castellum Q S.-incti Aiigeli diciam. redinieret quindeciin diebiis antc Pascha anni 1094 aflr.itim colluta. Quo noiiiine primus oinnium pedem Urbano in scde ponliflcla cuiii Laterano reslitutii osculatus est, a quo presbyler sncratus, ecclesiam etiain l>eaiae Prisc», unde vi a Giiibertinis dejecti fiierant Vindocinenses, cum an- nexa cardiualis dignitate postliininio reccpit. Rever- siis in Galtias , Salinurum ad Li^erim eodem ipso anno ab llugone legalo, ad Fulconis Kecbini comllis expiaiioiiem accitus est. Tum sequenti inox anno ad celeUerriiuum apud Arvernos co;icillum ab Urtiano vocaiiis inteifiiity adfuturus eliam Lateranensi Pa« scbalis U ei ftoinano item Caltixti II, a quibiis pari- fer eTOcabatur, nisi alterum iter brevitas iein|)oris, alterum hieuiis asperita» excliisisset. Urbano qiioad ▼ixit iinici filii iiistar charus fitit, qiiem etiain Viii« «locini ocio dierum spaiio liospiteiu habuit mense Ftbniario anni 1096, a quo monasierii privilegia cniilirniaUi, irritaet nulla ileclarata professio, quam q Ivoiii episcopo fecerat Golfrldus, consecralumque altar^ saiirt;e crueis iv Kbicndas Martii. Aniio eO' dein ordinationis sojB tertio Goffridiis subscripsil lilieris Aqaitani» ducis Vindoclnensibns Sancti Georgii Oleronensis ecclesiam de mandato papae re- siiitteutis VB Idus Decembris, qiiae quidem resiiliitto coiifinuata fuit in concllio Saiictonensi anno 1097, cut tnterruit Goflridiis. Querelam babuit anno eodem cmn GolTrldo de Prulliaco comile , quam sedavlt Ivo Carnotensis episcopus. BuIIm accepit anmi 1098 ab UrlKino II ut abbates a «tiiocunque benedicerentur c»piscopo , ut ecclesia Sancii Salvatoris apiid Aiide- ga%'uin curo ecc-lesia Sancti Eutropii forel uniia, in eadeniqiie confirmat ecclesram S'Mtci9e Prise;e , iihi VidlsM se ait fratres monasierii Vindocinensis reli- Hiose TiYeiites. Anno f 101, a canonicls Sancii Mau*

ricii ad eligendiim episcopnm Andegavensem Tocatits, Rainalilitni de Marliniaco improhavit, eo quod inri- tis electoribus arreninsfuisset a viilgo, quicuin posiea in graliani rediit. Paschalis II ntiirnm, d:ilinaiicaiii, sandalia, bKaqiie digiiiiaiiscardiiinlitiie tnsignia Guf- frido coiicessit aniio I103. Conipoiiit aiino 11.4 euin Aiexandro alibate Talinundi pro medietaie otilalio- num ecclesi» S. Hilarii de Castcllo. Paschaleni pa* pain per 11 dies Vindocini Itnliuit anno 1107. Circa 1(1 tciiipiis socieiatein iiiiit cittn Cluiiiacens hus, quo- rum abhas liugo concessit illi quan<Iiii vtveret , iit capitulo, mensXy toiiqiie Clniiiaccnsi onlini vico i41ius absentis pncesset, moriuo vero ficrct pro ipso nt pro at)baie. Societalem qnoqiie lniit ciini nionia- libus Foniis Ebnildi anno 1114. Coiicordiani inier Vindociiietises el Saiicii Alhini nioiiachos ah Urb.-ino sancilani conririnavit Paschalis II hulla Gofltiide data anito 1115. Huic aniio 1H7 coines Viiidocittetisis SiUisfecit niidis pedibus anle altare Dotniiiicu:ii. BaU lam nhiiiiiiit pro digniiate cardinalis et ecclesi:e San« cise Priscae anno 1119, a Calixto II, cui cx uibo Pictavoriim Turonos venienli, nocinquc a furibiis iNidaio, Goffridits grisiani pelliceam, variasqiie pelles otitulil aiino eodeiii. Adfitit adliuc dedicationi allaris moriastcrii Roncerei factsc ab eodciii papa annoqiie eodein. Fulco comes nxorque Areinhurg'S hiiic obui- leriint aquas et piscaliones fliivii Mediianae a muro civitatis Andegaveiisis ad rupein Canciancnsrm anno 1124. Elccto circa i<l temptts Honorio gratiilaius csi, sed ad eum ire obsiiiit corporis infirinitas cx iiiinio lal)orc , moltipliciqiie Koniano ilincrc cotitracta : duodecies eniin pro Romanie Ecclcsiae ittilllate Afpes transceiiderat, terque ab ejiis adversariis fiicrat ca- ptiis. Vocatiis circa annnni 1126 ah lluinbaldo sedts apostolic» legato ad coiiciliiim Aiireli:inense, adesse renuit, quod privilegiis Itomanortim poniificum in- terdictnin esset, nealodiarius lieaii Petriabbas Vin- docinensis abepiscopo vel a qiiulihet sedis apostolica lcgaio ad conciliniii vocaretur. Placito de Ecclesia Betistnensi apnd Cenoinanos adfuit anno 1127. Bul- lain ab Honorio II ohtinuit anno 1129. Concilio Re- mensi adfuit anno 1131, et siibscripsit jiidicio laio ab episcopo Aletensi in graliam Majoris Monasteril adversus moDachos Sancli Jacutl. Denique , dum caiisa monasterii de Aquaria, quod paulo ante com« bostum fuerat, rea^dificandi , fratribusque , qiil iuibl ineranl, neeessaria procurandi Andegavum venisset* corpus qiiod suum erai terrae commendavit, spiritus vero, ot credimus, ad coeleslia Iransniigravil vit Kalendas Aprilis anno 1132, ut legittir in Cbronieo Vindocinerisi. Caetejntm Goflridns ingetiio fiiii acri el vivido. quod in sacris praecipue litteris canoi)ihusf|iia exercitatum omnia ejus opera testantur. U;ce col- lecta bfilies a Sirmondo tomo IV, praeter Comaiea* tarium in psalroos.

Patroi.. CLVIL

{I

A3DAS C FFninCS VLNDOCINKNSI^.

n>

NOTITIA LITTERARIA.

{Hinioin litUraire de la Franee, lom. XT, pag. 480.)

Les lcures dc Gcoffroi sont partag6cs en cinq A rclcvcr cl qn^il ne rougissn, point de se corriger.

rlasscs. Ln prcniiere classe eii conlicnt ircnie-une , fpii sunl adrcss^cs aux papcs Urbain II, Pascal II, <I:jlix(e II, lloiiore II, ct aux legais de ccs soiivc- rnins ponlifes; .la pliis grande p^rlie a eie ^critc p.ir iioire auleiir pour iniplorer la proleciion du saitil«>bi6ge coiiire ccux qui allaqualent les priviMgcs de son abbaye ct cn ciilevaicnt ou reienaicnl les Inciis; il appiiie sa djDinandc sur ce qiie lcs biens de son monaslerc eiaienl par sa foiidaiion uii :tlen dti sainl-siege. Cesl elTecliveineni ce que porlcnl la piiipari dcs tiircs de Tabbaye de Vend6mti, coinme 10 remarque le P. Sirnioiid dans sa note siir la deiixieme leitre. II rapporle h ce siijcl la cliarlc par l.«qiielle Geoffroi Mariel, londatcurdc celle abbayc, en cedant ^ Foulques, fils de sa soenr, le comie de Tend6mc, excepic Tabbayc, quMI dccbrc eire un alcu ei lc palriiuoine de Tlilglise Romaine (1); ct nc se lescrve pour lui et ses successeurs que la dcrensc

emendare non erubescal» Geoffroi r^fiile cnsuite qi:'on poiivail alh gucr eii raveur du pape, qui crai- giiait poiir la vie des piisoniiiers qnc rcmpcrenr avaii enire I'S mains, sM liii rcfusaii los invcsli- tures; et il soulienl qiie la fautc csl incxousuble, et qu'en voulant rexcusiT, on iie railqiie raiigmenter: aiiisi il faui, dii-il, la rcparcr promplemcnl en re- non<;ant h rcrreur, afin qiie iioire nrere spirituelle. qui seiiible etre sur Ic poinl de rendre le deriiier soiipir, ne mcnre pas (3). Noire aiueiir prctend qiie rinvcsliiurc est urie Iidi6sie, selon la Iradiiion dcft SS. Peres; qiie ccliii qiii rappiouve mdrile d'6lrc reiranclic, qu*il cesse d*^lre caibolinue et est liere- tique. Apr^s pliisieuis irails aussi virs que cciix que nous veiioiis de rapportcr coiitre ceux qiii ro^oivent rinvestilure de la main des I:ii4|ues, il ajoiite qu'il parlc de la sorie, parce que le propheie s*eiant laisse corroiiipie par Salan, il csl necessairc qiie rii.csse

ei la proicclion de ce monasiere. On irouve dans «^ sur la<|uelle il est monie lui reproche sa folie. Ei ^^..^ ^u»-.^ p^-:»:..^ .1«- ^«.«.«» .1^ v^...iA..... puisque iious avons vu dc nos jours, dil-il cncore,

Liicifer tomber du ciel, nedissimuioi:s pas so i im- pieie, atiii dc iie pas tonibcr avcc lui dans rabfine du desespnir. II finii cn disanl qiie, sM 11*« n a pas dit aulaniquM devait, on doit rallribuer 6 rigiiorHiicc; et quc si, au contrairc, ilen a trop dit, 011 do.t lui par- donncr, parcc qiril ne Ta fail qiie uar la haiite de riniqtiile ct par rainour dc re(|nitc, Noiis ne croyons pasqiie pcrsonne piiisse reprucher a Geoffroi d i^tre tombe dans la premiere faiiie.

La biiitieme leltrc, adressee a Pascal II, regarJe un differeiid qirii avait avec Tabbe de Sdini-Aubiii d\4ngcrs. 11 y parle de son allachemeiil potir le saint- siegc, et des marques eincaccs quil en avait donnecs Ik Lrbaiii par les serviccs qu'il lui avait rendiis. Dans la neiivieiuc, adrcssde au iiidme papc, il se justilie S'ir quelqiics accusaiioiis formdes conlre Iiii : 011 accusait cet abbe de co<iiniuniq(ier avec le persccu- leur de rEglise et avcc Guiliaume, coinie dc Poi-

ccitc cbarie Torigine des coinics de Ycnddnie.

Daiis la iroisieme, Geoffroi se plaiiit au pape P<rS' c:vl de la coiiiiesse de Veiid6uie, qn^il iie nomme point; de l^vdt|uc dii Mans, qui relcnail un de scs religicux; de celui d'Angers, qui avait aiilorise V6- tabiissement irune chapelle dans uiie paroisse de son diocesc appartcnant k rabbaye de Vendome. Cv; qiii fait voir que ies abbcs prelendaicnt qu'on ne poiivait sans lcur consenieinent clever dcs cbapellcs dans les terres de leur dcpendaiice : cela est con- formc a la builu du papc Lutc II cu favcur de Tab- Jbayc deCIuni.

lia qiialricmc tcltre est adress^e a Pascal f! , au noui de loulo la cominunaute ct dc rabbc, qui s*y plaipnent de» vexalions qiiMs dprouvenl de ta part de i'cveque de Cbartrcs. Dans la scplieiiic, Gcoffroi «xhorie Pascal U k revoqucr le Iraiie quMI avait fait avcii Ucnii Y. Ce pape, ayanl el<^, surpris et arr6i<i dans Ruiiie, Tan 11 11, par rempcreur, lui accorda

Jcs invcsiiiurcs pour sauver la ville et ritalicdc Iciir i^ liers, qui avait ^ie cxcommunie pliisieurs rois. 11

luiiie et )es prisoniiier^ de la niurt dont ils etaicnt nienac(is. Qiioi(|uc la iiecessiie ct lcs circonstances ou s'(;iail iroiivc Pascal semblassent devoir porler a cxcuscr sa dtimarche, elic lut m^anmoins bl^mee baiitcnient et en parliculier |iar Tabbe de Venddmc, qui Iiii (?( rivit siir ce siijel avcc bcaucoiip de force. Aprcs lui avoir reiiiis devant lcs ycux lcs travaux drBapAircs saiiit Picrrc cl saint Faul, Ic zele avec lcqiiet ils ont prfichc la foi, le courage qirUs ont iiionir^ en idpandanl leur sang pour sa diilensc, la (^loirc donl ils jouissent dans lc cicl, oii ils altcii* denl Kurs successeui-s qui ne degeiiereidnl pas de ieiir coiiragc, il ajoutc que ccbii (lui, (^ianl a^sib siir leur siege, a rcnonc^ a la glorieuse desiinde tic tes sainls, par une condnile opposee it la leur, doit cas- S4T ce qiril a fait et reparer sa fautc cn pleurant fomii c iin auire Picrre (5). Si la faiblesse dcla chair l^a fail loiiibcr, dil-il, que la forcc dc Tcsprit le fasse

(1) Bcaio principi apoaoloruin Pvtro ct Romanai rjjis Ecclcsia; iii alo.lliim obtuli el patrimonium. ho- luiiitnodo loci dcfensioneni milii ct succcs^oribus Aiidegavcnsis patriai pi inclpibus rctinens.

(2) A qu(irum sorie beaia, qui iii eorum scde re- sidcns etalileragens se piivavii, facluin suu.n ip.se dissolval, cl v(tlul alter Pciriis lariymando corrigat

D

prie le pape de ne poinl ajontcr foi aux faux bniits que scs ennemis faisaieiii courir contre lu;. Ce qui ic met dans la necessite de dire des choscs qu*il voudrait lairc touchant soti monastere, qui est le mieux rcgld qull y ait en France, et les services qiril a rendtis aii saini-si^ge. It espere qu'4 cette coiisid(iraiion Pascal voiidra bien le relablir en pos- session dc r^j^lise de Sainte-Prisque, que sesprtide- ccsscursAlexandre II ctGregoire VII avaient accor- dec anx abbes de Vend6iiie. Alexandre II avait donn6 e. 106^ ^ Ordric, abb6 de Veiid6nie , pour hii ei poiir scs successeurs ^ perpetuii^, r^^gUse de Saiule- Prisquc aii moiit Aveniin , avec le titre de cardinal. Grcgoire Vil avait coiilirm^ ce privilege en 1079. L'al)ii<^ de Vcnddmc en ayant cte depouiiledu temps du scbisme dc Gnibert, Uibain II favait r^lab i ; niais comme la restitiition (jue eo pape eii (il ;% GcoflVoi ireul peut-etre pas tout son cff(U, cet abb6

quod fecit.

(5) Et qiipniam Incc culpa inexcusabills nuliate- nus dubitatur, et excusando atigi^ri potest. mm ini- nui ; relicio errorc scienter cominisso siue dilatioue corrigatur; ne maier n»sira spiritualis, quae quasi novi-fsiinum spirilum trahit, omiiino nioiiaiur.

13

NOTITIA LITTCMAKiA.

U

ta poumWit ntipres de Pascal II, siiccesseur d'Ur- a la-dessiis le senlimenl d^Yves, qiii lui (ii une r^- bain, eiU robtiiil etifin de Callixie II. HonoriitK II pnnse par lu(|iieiie il coiiariiia celiii de i^alit>e de conttmia, en 4129, CLM|irsivaii fail son pr6d<k;esscur Veiiddnie , en ^'appuyanl sur ce qiie dis^iti .saiiii

en faveur ilc Geotfroi. Les snccessenrs dc cel abb^ en rnreni eiicore depouilles dans la siiile;lnno« ceiil III la rcndit a llaiiieiin avec qiielque ex< epiioti. UKpiiis ce leinps jiisqirau concile do C Haitaiiee, les :ib:»e8 «te Veiidoiiae deiiieiirereiit en possession dii li* ire de cardinal qu*iU imi perdu depuis, ainsi qiie I egli^e de Sainie-Prisqu *•

Les qiiaire leiires snivantes sont adrossees & Cal- liHie 11 , avi^c le«iiiel Geoffroi avait ele lie d*aniiti^ avant qiril fOt eleve snr le siege de saint Pierrc. La quaiorzieme et la quinzienie, h Honorius 11 : il se plaiiit dans la derniere de IMv^qiie d*Aiigers, qni (*ii agissait inal ^ soii egard ; niais c*esi saiis s*ecarier de ta ctiariie qui defend de menlir et ordoiine de dire la \^riuS, siHtqn^ii s*agissed*unanii, soitqn*onparle «run ennenii. D.ms la scizieuie, a PiiTi'(% caniiiial

Aiigustin ei sainl Amliroise dc la peiiileiice piitdi- qiie. qui ne se reiierail pas. Raisonnenienl fVi\i>le, dil lc P. Siriiiond (Moi. in ep. 19 1. ii, in ep. 2l», 699 et 700;. II esl viai qu on ne leiteraii pas l^i pe- nitciice puidiqiie; niais cda ne regarde pas ronciion des matades, qui ii*appariienl poinl a la pciuteiice publiquCy et qui, nViaotpoint du nonibre des sncre- ments qui Impriiiifiit caraGlcre, pcul ste r^iicrer noii-seuleineoi en diObreuies inaladies, muis eucore daiis la in^tiie, lorMprapres qiieJqiie iuieivalle la inaladie se renouvelle et le miiiade relonilie dans nn nouveau danger. LeP. Sirmondaiiraitpti reiiinrquer ttne autre cliose qui n'est pas moiim singiiliere, t Vst qiie ces <1eux aoieiir» ne paraisseni pas avoir la iiidmc idee de rextr^me-onction qiienous eii iiouneiii noscatechisnies, qui nGUsenseigoenl qiie cVsi m\

diacro, lcgat, il lui teinoigiie la pariqu'ilprend ii sa n sacriuiicni iiisiiiue par Jesiis-Cbilsl, ainsi qite U*»

maladie ei Ini faii offre de ses services, le prianl de s*adretser ^ lui coinme ii iiii ami, poiir touies les chosesiVoui il ponrrait avoir besoin; it lui dit qne rainiiie ii'esl v^^ritable i^irautani qu*on en doiine des manpies par les services qu*on se rend r^cipro- queiiieni dain» le Itesoin (4).

La diz-seplleiHe esi adress^ a Iliehard,cardii!al , evik|iie d*A/bane, /egai du salni-siege; Gooffroi se justilie des accusaiious que Radnlphe , aix*liev6que de Toars, avaienipori6esconire lui. Ladix>huitieine esiadresseea€oiion, cardinal, cv^que de Pr^iiesle, l^ai «le Pascal II. Dans la dix-iieuvieine, adrcss^e a Girard, ev6qcie d*Angoul6me, le|<at du saint-si(^g<«y ii iniptore sa profeciion contre les violences rju on eier^aji couire son inonastere. Oans la vingiieine , ay mdmeGiranl, ilteinoigne sa snrprise de ce qu^un prelataiissi pnideiii aavanc^ conirelui des cboses qii*il u*auraii pas ni^nie dA penser, ne pouvant ^irc re

autres. Geoffroi, aii conlraire, seniMe ne pa» re-

garder rexir^iueoiiciion coinine uii sacrenieiii pro-

preinenldity ei croire qirelle a ^ii^ insiiuee pa»* le

sainl-siege : ciiim nb apo$(oliea tede sacratHentum

voceiur, secundum aposiotica: sedis institnlum, (leftu*

esi sacramenti, Le lecteur peiit voir la lellre 255 d*Y-

ves do Chartres bi lladiilphe ablie, qui ^laii nialade,

dans i:»qudle il ravertii de ne point r^iJ(^rcr tVnc-

iion des malades.

Ley douze leiires suivanies dit second livre, adres-

s^es h Geoffroi, successeur d*Yves sur le siege de

Cliartres, ont la plupari le lu^ine objeique les pi^

c^dentes. Dansles unes (Ep. 21, !2i, 2i, 2(>, Z^i)

noire abbe a recours an prelat oonlre les vexaiimi»

de la coiniesse de Vend^nie, des religieux dc Mnr-

mouliers, elc. Daos d*auires (ICp. i7, 28, 30) il de-

fend les privil^ges ei rexemption de son inonastere

conlre le pr^lai liii ni^iiie : c Nous nesoimnes poinc twkiii. aaI« ^^A..u.^t^a .i:> M...i.i%x .1^ \T i^ ..: ^j.

gardees qite coniine des ealoinnies invcntees par ses ^ |M>iir cela acephales, dit Tabb^ de Vendoine cn r<^- euiieuiis. Les siiivanies, jiisqn*4 la vingt-sepii^me , ^ pondani (lans iine de

soni encore adressees ^ Girard (rAiigouleme ; la viiigi-buiiieine aHugues, arcbev^qiie, l^gatdu sainl- siege, i|ui esi, seion le Sirmond, larchev^ue itc Lyoii tle ce nom, qui fut legaidu pape Urbain 11. I«a vingt-netivieme esi^rite a Umbaold, arcbev^que de Lyo.i, qui Favait iuvii^ h nn concile ; Geoffroi lul Bepoiid qn'e« veriv d*ua privil^ge aecord^^ par les pApes aux abbes de Vend&roe, il ne peut ni ne doil assisier a un concile convoaue par un i^vdque ou par un legai «lu saint-si^ge. L«.'s deux dernieres let- ires du preinier iivre soni adress^es, rune, k Ka- dii(plie,ar€iMv^(ie de Toars; rautre, a Renand, arciieviique de Hetms, le mdiue qni avuit et^ eln <^v6qiie d*Angers i*an liOI, ei i i'election (hiquel beolTroi s*eiaii oppes^.

Le aecotid livre coniient tren4e-denx leitres, dont dix-iieiirMint adress^s ii Yves de Cliartres, et les auires a Geoffroi, successeur d*Yves. Notro anteur

B ses letlres (Ep. 27) aiix repro- cbes de Tev^ie de Charires; nous nvmis iesiis-Cbrist ponr chel, et apres lui le poiitife ronniin. Noire ino- iiastere a toujours eu ce cbef depuis sa foudation, et raura, avec le setours de Dieu, jiisqirii la (iii d«s si<klles. t Quelqiie zele, au reste, que Geoffroi nli faii parattre poiir la defense des pr.'vileges de soii roonasiere, it a toiijours li^moigne nn lu-ofond res- pect pour tes dvdques coiiire lesqiiriJs u lcs lielVii- dail. II protesie qu'il n'a jainais rieii vouiu eiilever h rEglisede Cliarires;qu'il veut seiilement conserver a rabhaye de Veiid()me la possession de ce qiil Itii riii accord^ lors de sa fondaiioti , el (jiril reiidra ii rev^que de Charires toiit ceqiril s'^taitr^servd alors daiis cetle abbaye.

Le troisieme livre des letircs de Geoffroi en con- tient (luarante-irois ecriies a diff^renls ^v^iucs, pariiculi^rement aiix cv^ques d*Angerset dn Mans. La premiere est ^criic h Geoffroi, (^vdqiie irAiigers,

y defeud avec lieaiicoiip de ferinet^ et de respeci les ^ qui se retira ii Clunl Tan ilOI. Dans ta seconde

»f flT.l^fc.» ^^ ^A 0Aa& aIkIkM..A ^.^•.« «a l*A»^n..A Ma /'l.AMlmMM n<ll*J«0<<AA A UAMna..i ^A U.k..t!_.k^ <• A A A.;MO » . .1.. ^ o.. I

privileges de sor abbaye contrereveqNe de Cliarires, qni,eu Inl doniiaiit la b^nediction, avaii exig^ de kii iiiie profession qui y ^tait coniraire ei qui fut cassee fKir les papes Urbain II ct Pascal 11. Les au- teursde la noovelle GaulechrHienne(L VIII, p. i568) diseiit qiie celte professioii fut daiis la siiiie cause dNin petit differend entre Yves etGeoffroi, quce dis» sidMi inter iUos posiea seminarinm fuit, II parait neaiiinoins, par les lciires de GeotlVoi ei par celles irVves tftft Chartres, qiie cc dillereiid fiit pori^ assez S»in; ftesrecniniiiaiions derev^qne eiMerabb^ en sont ta preiive. Datia la dix-neuvieine, Geoffroi pr^teiid qu'oD ne deit point reiterer i*onction des malades; ii bUkme ni^iie ei taxe d*errenreonsitlerable l^isaga 4e ceax oui la reiterenl : iJ denire cciieiidani savoir

adrcssee a Kenaiid de Marlignd.successeiir dc Grof- froi , il rexhorie ii defendre rEglisc conire lecomie d*Anjon. 11 lui dil que ceiui qui craiiit Texil ei 1 1 inori, ci faii qiielque (hose de coniraire ^ reqiiiin par la crainle (ie la inort ou de rexil, n*e$t pas iin veriiable ^v^que. Les snivanles, ju<sqir^ In dixicinf», soiti ailressee.s aii mdme Kenaud (i*Aiigers. Daiis i.i buitieiiie V^kbbG de Veiid6me parle d*iin moine do Saini-Mlcolas qui avait r^pondu aux accu.saiiotift formees rontre liii par son abbe, en sc scrvani, noii de la langiie laline, parce ipril eiait taiqne et qu'il ne ravattpeiia apprise, mais de sa langitc naiii- reUe : ad cujus okf^cia monachuSy qnia taicus esi^ fHm i^atina, qnam mn didicitt lingua, sed materuu resp»ndet, Cela fait voir que dte le douzieme si^clo

(4) Pnrterra nnda, imo mdla esi amicitia qitam nmtua ct maxime Iti iiccessitate non proS)ant obse 'j»iia.

rd

ABUAS GOrrRIDlS VLNDCCINENSIS.

1(3 l:uin n*^l»it p\m l\ l.-ingiio vulgriirfi, H flti<^ Ifts lal- qiies en avaicnt nna aiiire qni s^appelait la iHugiie materneUe. Cda pcul scrvir cncorc ^ cxplir|iier pourquoi nous avon^ quelqMos s?ruion% do saint Bernani ^ la fois en laliii el en franQais.

i/ovd(tuo (rAiigcrs nyaut onloMnd h iin moine de S:Hnl-NiooI;»s, nomind Savaric, <Ie relourner dans sou inonastere, Gcoffroi lui dcrivil acc sujel (Ep. 9); i) [i>fM; la honnc inlcnliou dii prelai^ niais 11 lui re- pio.senie qu'un fiH)ine accus^parsou abbd nc doit p:is ^irc taiss^ sous sa couduiie a discretioii, ct que ceia est confrairc aiiY cauons (^).

Ilouaud s*c(ant plaiiit a itainelin qne Goolfroi 4ivail traversc sou ^tectio.i (A>. II), nolrc ablx^ lui ecrivit cncorc surccla niielellrc daus laquelle il lui dit sans dciour quc cc qiii csl contraire aiix regles et aux consiilnlious dcs SS. Peres lui avait deplu, ei qirit ncscrait pas lc scrviieiir dc Jesus-Clirist, mais dn dinblc, sM n'av:iit pas etc ainii^e de voir Termor Tunique portc de la s:iinieEglise pour onvrir, cu fouant aiix picds la doclrine dcs ap<)ires el le s:iint Kvangile, cclle par laqnellc lcs voleiirscl tcs larrons cn- 'iront dnns la bergerie. GeolTroi «joiiio que Reuatid a tort dc liii faire iin criine personuel dc s'^lre opposd a ce qiril appelle son ^lpciiou, puisqnc loiis s*y oppo* s^reni; ct qiiece fut niolns uiie ^lection qu^unecous- piration dupouple,dans laqiielleou irciitnucuuegard aux saintes regles. 11 lui roproclie encorc d'avoir rcQii l*invesiiture des inaiiis d'uu laique, etla iraiio d*liercsie et de siinonie. Nolrc abbc prctend qiiM H^esl personne qui nedoives*elcver contre unc si de- tcst.iblc itnpidtd; el qiic si on n*a pas l*auloriie de prelat, on lc doit en qualitc de cbr^tien (6). Quand lu^ine on serait coitpable deqiielque criine qui ren- drail infi&uie, ce n'cst pas nne raison de garder le 8 lence, comine on le voit par rexoniplc dii bon lar- ron, parcc qnc tont pccbeur pciit «lefcndre la foi ^omniunedc rCglise, donl il faii profession, contre 4?cnx qui raltaquent.

Reuaiid, h qui ccite lctirecst adressee, ayant 6i6 transrerc sur le sidgc de Reims, on cliit pour son succcsseiir,surcclui d'Angers, IJIger, qui rcnouvela ic differcna de ses priSdccesseurs avec les abbds de Yenddme tniichant ic racliat des aulels, coiidamne par Urbain li comme iin pacte simoniaquc daus le roncilo de Clcriiiout, Tan 1095. Ccsl ce i|iii Hiit lc siijct de la douzieiue lelire de GeofTroi, adresseo ik Ulger. Les dix-scpt lettressuivantcs sont ccriies h liildcbert, eveqtie du Mans. Dans la treizieme et la qii:itorzieinc il esl question de rclcctioii irregulicrc (fe Renaud, evdque d'Angers, h laquellc lliidcbert b^etait oppo c. Dans la quin7ieme, Gcoffroi so plainl des vexations dc la coiutesse de Vend6mc. La sei- xi^inc roulc sur le mdinc siijel, ainsi qne quelqncs autres. Les vingt-qiiairieme, vingt-cinquieuie,vingt- neuvi^ine ct tronti^ine sont ^criies au sujet d*iin re* ligieux fngitif de l^jbbaye de Venddme, que revdqiie du Mans reienait, qnoiquMi eiU promis de le ren« voyrr a Tabb^ qiii le redeinandaiL Dans la vingt- sixi^me ctla vingtsepti^mcil reprocbcmodesteinent a liildcbcrl de lui avoir manqu^ dc parolc en n'exe< culant pas la promessc qti'il lui avait faitc, parce qne lc clerg<^ dc Totirs s*y opposail. GeoiTroi rcgardc

(5) Iloc dicimns intisilatum, et in lolo canonum corpore non iuvenitnr, ul quilibel sub illitis uianere Utbeat potestate a quo de criniine accusattir.

(0) Ei ncmo est qiii oontradicere palam non dc- l>eat et possit. Nam si pr»*lati non babeat autorila- tcin, liabet tamen Christiani vocem.... Qnod si iiie- rit viiiosus, vcl qiiolibet aliocrimine infamis faciiis, uon idco silcrc debet; quoniam unicuique peccaiori commnnem Gcclesise fldcm, quam siiain esse credit et connieltir, defcndere et conira ejus adversarios Idiere pngnare^ licet.

(7) Pradato quidcm obediendum cst, non tamen ln guinjbus quae ipse «uggerit» teU In h's laiitum

A «^ite opposltion comni:^ un attrnlal eonlre la Jignlt w dilildeborl, et une iusulte faitc i i^figlise du M:in% dc la part de ces clcrcs qui, au mepris de toiites lei rej^les, se sont eleves aii dessus d'un (^vSque, q .*ii ne lciir est iii6me pas permis de reprcndre, siiion dans le cas ofi il s'ecarterait de la foi. L'ardicv^qne de Tours, iui*m^me, ajoule nolro abb^, qtio'que siip^ricur dc ces clorcs, n^aurait auciin droit de voiis ouipdcber de ine faire la gr&ce qne jc voiis S!:ppliais de m accorder; et s*il avait voiilii vous eii enip6clier, vous irauriez point dA iui obcir. On (Oi a 1 1 veriie obcir a son sup6rieur, non touicfois daii» toiiics les cbosesqu^ilordonnc, tnaisseuleiiiciitdans cellcs qiie Dieu coinmande. Car si ies siip^rieiirs ordonneiit qiiclque chose de coulraire a re qtie Dieii on les Percs otit prescrit, ils perdeiU rautorite de commander et on ne doit point leur obeir ; comme lcs apdlrcs noiis rapprcunentpar leiir cxemplc. 11$ ayaiciit assiircmcnt appris les regles de i'obeissance

n d'un bon maiire, qui ieur avait donn6 cetie iii.«iruc- tioiK^nparlantdes Scribes ei dns Pharisieus: Faiigt loui ce qu*Us vou$ diront. Cependant iorsqtie dans ia siiiteccs ui^ines Scribes el Piiarisiens ieur dcfen* dirent de prccher au noni de Jesns-Chrisl, ils evire* reni sagemeni de lomber daiis le picged*unc faiisso oii^issaitcc, eii repoudant (|u'i7 (aut obiir a Dieu flnibi qu'aux hommes (7). Le lecteur sent qu*il ne faut pas preudre a la ieitrc cc que dit notre aulcur, qiie les sttpirieurs qui ordonnenl quetque chose de contraire a ce que Dieu el tes tPires ont yrescrit perdent Vautoriti de commander» Ces paroles signi* neiii seulemont qiic, dans uii tel caS, lcs supcrieurs n'ont poinl d*iUiioritd pour coiniifander ce qiil esl contraire a la ioi de Dieu , puisqirils ne l*ont recne quc pour enscigner la verilc et faire observcr la loi de Diou ; et qu'ainsi, lorsqirils font des commaude- niciits par lesquels ils s^cnecarteni, on ne doit point ieur oi)eir, in itla re^ quoiqiie d':tilleurs lls conser*

Q vciil rautoriie qu'ils ont re^iie ponr redillcat'On, et non pour ladestruciion; autorii^^ laquetle on cst obligu de se soumetlre, lorsqne ceux qui en sonl rev^ius en fonl lc lcgilimc usage pour lcqiiel ils Pont recuci

Parmi les lellres qui stiivent, il y en a sept adrcs- sdes a Ranulpbe, ^v6Y|ue de Saii.tes, et a Pierre, son succcssetir. Le P. Sirinond conjcclurc que la quaranie-dcuxieine e.st ^crite a GcolTroi dc Chartre$, ct la quaranlc-troisienie h Renauld d^Aiigera, qui ne soiit designes i*un et l'autre quc par ia premiere letlre de leiirs iioins.

Daus la irente-nenvietne , adressce h Pierre , <^vSque de Saiiites, notre abbe piie le pielat d*em- p^cber iin diiel entre iin clerc et un iiioinc; ce qu'il (iil n'etre point perinis par les iois et avoir ei^ con- damn^ par les sacres caiions. L'6diteur, dans une noic curicuse sur cette lettre, rapporte trois exem- ples de ces sortes decombais: le preinier enire Uai-

p tneric, vicotnlc de Thonars, et Tbieriy. abbe de Saint-Aubin, au siijct d'tine redevance exigee par le vicomtc ct refusce par rabbe, comme trelant point duc. Le duol ireut pas lieu, le vicoinie s*eiant rclAcbe de sa demandc. Dans le second excuiple, le combat se iivra en picsence dllamelin,^ ev^qiie i:e

qtiaeDeus pr?Roipif. Nam si qnid contia constitutio* nem Dei vti Pairum prxiati pnecipiuni, statim auc- toritatem pnccipiendi amitluut, et in illa re iiullate- nns esl eis obcdienduin , exemplo viilelicet aposlo- loriiin. Ipsiccrtc a l>ono Mngisiro formamacceperunl obedlenlide, in qna eis de Scribis et Pliarisu.is di- ctiini cst : Qua^cunqne dixerint vobis^ servaie et fcciie (Mat.h. xxiiu5). Sed cum iiiis pr»!cipicntibtis ne in notnine JesuIoquerentur,posteaaiidierunt ; qiiod sibl siib nomine obcdicutiai fallacitcr imperatum fuerat, sapienier vitaverunt dicenies : Oportet Qbedire Deo magis quam hominibus {Act, v, 19).

•7

NOTITIA LITTKRAniA.

f8

Keniies, 4u comte Conan, dc Holierl ile Vitri, alori

fxcomniuni^, elc. Ia qiierclld ne sc (l<$cida poiifi

pir le conilml, mais elle Ail .iccomnio.tcc. Enllii

dnna le iroisicine cxemple lo (tiiel s^excrula ciitre

Eiieftne, le chanipion i\u coinle <l*Ango il^mc, el un

nomm^ Oiiiiliiiiiiic, qni einil coltii d*uiie femnie ac-

cifs^ de inaielices. Etienne fnl viclorieux , cl alia

re.idre grik^es ^ Di(*u au tomlieau de sainl Epar«

cliiiis, ml il avait p:issd la nuit pri^r^drnlc. <ii:il-

laume fiit eiitiiori^ du diamp de batiiilic le corps

toul liris^ des coups qu'il avail rc^us. Ccs duels,

(ioiil le P. SirnHiml iie rapporle pas la daie, pa-

laissout fori postiSrieurs ;(u tcnips dc GeofTroi.

Aiusi le 7.^le qiie l(iinoigne ccl ablx^ coiilrc un usage

si conlraire h la loi <ie Dieu irenl pas iVflei qiril

KTait a tonliailer qifil ei^l eii. Eh ! pldl h Dicu qu^il

cQi ^|4 lellenicnl aboli qiril nVn fdl r^si^ aucitiie

irace dans les slecles suivai.ts, ou quc du inoins il

ircn resiAt aiiciine dans le n^irc.

\ Le quatrteme livre coniient cinquante lcUrcs

^ritcs k dcs ablies mi h des moiiics. L:i pltis rdiinr-

qiialile e&i la quaranie-se|»iienie, adn^ssce ^ Uobi^rt

.dWrbrisseiles, devenue celelire par les elTorts quo

quelques dti^c p!es du pieux iiistituleur dc Fontc«

vraiid onl faiu pour pioiiver qirclle ii*esl poinl de

Vahb6 de Yenddiiic. Le sucres n'a pns ei<S hciireux ;

iD:ii8 8*i7s n*ouf jioinl r(^ussi h prouver la siipposition

de celle leilre, eile lciir a dii inoiiis prociiic rocca-

sion de «^e faire coiinatire dans hi repiiblique dcs

leitres. Le P. iit: la llaiufcrnie, pleiii dc zele |iour

Hv Bneur de son sainl palriarche , a pubiic un

ouvrage sous le lilre dc Bonelier de rordre naissnnt

de Fonietraud^ doiil le biil principal csl de jiislifler

Robert A(i% reprochcs qiic lui fail r.eolTroi, cti ik-

rhant de prouxcr qiic cellc letlre iresl |)oiiil de

ralilM^ de Vcnddmc, mais de riicreiique lioscelin.

II (^lailaise au P. dc la &lainferiiic de juslifler la

ui<?niotre du D. Koberly cl de d6truirc tous les faux

iiruiis qui ont dounc occasion aux lclties dc Gcofl^ioi

de VendAine ^l de Marboiie de Ueiincs. Si Tapolo-

gisle de rinslituicur de rordre de Foiilevrau<l en

fOl dcmeiire l^, il aurail pu se flallcr (favi^ir toui io

6a€ces qii*il d(^irail. Mais voulant aller plus loin,

el enlreprcnant dc proiiver qiie ces leilres soni sup-

pos^es, il s*est doniKS iine peine iuutile. Touies les

coiijeciures qiril allr>guc soiit trop faibles (Miur pou-

voir faire seulemcnt douter quc celte lettrc ait 6\Q

(fcrite par cetui doniellc porie lc nom. £lle sc irouvo

puniii les leilres de Geoffroi noii seulcmcnt daiis le

utanuscrJt de la Coiiture du Mans, sur leqiicl le

P. Slrmond \\\ pul)ii(^e, inais encore dans deux aii-

ciens inanuscrits, Tuu de la bibliolheque de Chri-

siiu#*, reine de Suciic, Tautre de la biblioihdqiic de

Sainle-Crriix de Fkireiicc, quisoni dii leiiips mdiue dc

liolieri (rArbris.sellcs. C*est le jugemenl qiren porie

Je P. Mabillon (J/ut. hai. 1. 1, p. 64, p. i(ii), qui a

vu ct examin^ ces iriaiiuscrits, donl il fail niention

dans ia reiatioH dc son voyagc dllalie. Le P. Pa^i

iad an. Iil7« n. 22) K^iuoignc aussi avoir lu ia etire de Geoffroi dans le mauiiscrit de Sainte-Croix de Flor*nce» qui est iin monast^re de son onire. Eiifin elle se irouvc encore eii nanie daiis lc ma- nn&crit de Vend()uie pariui les lettres de Gcofl^roi. Celui qtti a ariacbc) le leiiitlel oii etail ie cominen- Ci^nK^nl de la lcilre, a respcclii le feiiillcl suivanl, ct a Uiisse une suite (|ui trahit sa fausse precaiition^ ct cons aie rautbetilicit^ de la piece qu*il voulait iiiire di^paraiire. Ce qiii cii lesle denionirc qirelle y etait autrefois cl y faisait, coinme daus riinpriiiK), la qua« ranlc-eepiienedu (luatrieme livrc. Nous nc parlons pas du siyle dc la leilre qui est le iii^uie que dans

(8) Ilicc idcirco, venerabilis fraler, proposuimus, quia le laliaegisse etadivuc agere, faiuadiscurrcntc 8ioi«lra, audivimus; qiiae si vcra sunt, ut nulia cx- ciisaiiione illa defcndas, sed cuin onini festinatione corrigas, luam stmpUcitatem germanx chariiatis vi-

A les aiitres. en sorle quM nVst pas (»06&lbhi iren m^ roiiiintire Paiiteur. Qu*oppose-l oii 5 des preuves si coiivaiucanies ? De Irivolcs conjectures, qiii h^s lais- seiitsiihsisterdans loiile lcur force, sans y doitucr la moindre aitciiite. Aussi le dernier apologlsle <lc- Rohert,qui a pulilie, Tan I7()l, ^ Anvers, uiicdis- serlaticm contre ce (;ue Bnyle a dil de lui dans snii Diclionnnire^ avoue-l-il dcbonne foi que la lettre en queslion est vcirilaldemciil de riibb^ GeolTroi, H qirelle se trouve dans le manuscril de Veiid()me. En vaiu le P. dc la Maiufcrnic (Oyp. 1. 1. p. 7), lcs IVillandistes (ad diem xxv Fch., p. 600), el le P. Dubois de rOratoiro dansson UUloire de Pari» (Dub. ep. 11, c. 5. n. 5), clc, voudiaicnt-ils ta faire p;isser pour uiie pnhluctioii dc flKiiciiquc Roscelin qiii publia, selon le t(^nioigiiagc d^Abayltrd. uue lettre rcniplie de calomiiics coiitre Uoberl irArbris- sclles. Ces cri:i!|ues iiVint poitil pris le sens (PAbay- lard. Car Abaylard ne dit point muc UoscelincOi (^rrit

D iiiic ou d«*ux leltrcs sous le noni d*aulrui, pmirde- cricr Uobcrt d*ArhrissclI s, mais qii'il avail fail nuo lctlrc coutre lui ct coiilre suiiil Anse'.iiie ( Dup. Bib.^ s:cc. XII. p. II). Ce qui i^a auriiii rnpporl avcc la lellre de Geofl^roi. I>*ailicurs i(}ci'it de Uoscolin conire Uoberl ciail uu veriiable lihclle dilTciiiiaioire, StMoii V'u\ce qite iioiis cii doiine le Iheologicii de l^ar.s» qui i'6tui:\ les crrciirs de cei h^rciir|uc {Conc. l. \, p. 487). Or cVsl ce qui iic convicnl poiiil a la lelire dc l*atib6 ilc Vciid6me, qiii, qiioiquc prcveiiii par ies faux bruils qn*ou repaudaii daiis le public conliu U>berl, iie laisse p.is daiis sa hlire do tdiuoi^qici* bcaiicoup dc rcspecl |Miur sa pcrsoniie, ct se rccoii>- maude iiislauiiuenl k ses sainlcs prieres : Ei w;s Inaruni ianctarmn precim, iuppUciler prec^mur^ narticipei effice. En un iiioi, la leilre de GeolTroi dc Veiidduie ite pcut el nc doiietrc icgardee (|t>e couiuie la lellrc (ruii aiui a iin niiii qiii ravenii libreiiuMtt el charitabieineul des hruils d(isavanlageiix qui coi-

Q reul sur s(ui coinpte, ufi:! qiril s^c corrige si le qir. n. dii de lui cst vrai (8i. 11 iie r.aiall pas ludnie qit*il ajoule foi k ces hruils, car bieii lo.'n dVu paiicr alliriualivem(*iit, il iie le fail qu'cn doulaiil (9j. Uiic telle lctlre peu:*elie 6lre prise pour iiii litiHIc dill.:- matoire, til qir^iait Tiicrit dc Uosccliii ? lNous no iious ^iciidroiis pas davanl.ige sur ce poiiil de rri- liquc, qui parail si cvidcmuicni deci(I(i, qirii csi (kounaiit qu*on puisse foriner la-di'ssus (iuidiiucs dinicultcs. S*il cu restait ccpeiidaiilciicorcqnciiincs unes, 011 les trouvera cutieremeiil levees par dciix solides reflcxioiis (|iie I). Uivct n fiiiics sur cc siiji^^i datis rarticie de Hoscelin, Le P. Pagi {Ad an. ill7, p. 400, coi. 2.) avaiice (|iic le P. Siriiiond, (^di linr des oiivragcs deGcoiTroi. a crii qiie ceicc iol(i'<; 6i:i\i suppos(^e. Cepeniiant le P. Sirinond Ta ini.se par.i i lea leities dc rabbe, saiis K^uioiguKr aiicuit k.uhIg qu'elle ftHt de lui. Le P. de la M:iiiifeniie ioi fii ;i indiiie fait un ciimc. II cst vrai qtie les Bidiaodisio «

Q {ad diem xxv Febr.) oiit pretendu dcpiiis q:!e I.! P. Sirnioud s^elait repenti de Pavoir piibliee, ei quil avait desseiii d'en reiidre un teiuoignagc puldic liiins une secoudc editiou. Mnis M6nage, qni (^iail trcb lio avec le P. Sirmond ct avuii cu avec hii dcs eoii':- liens particuliers sur cctle lctlre, assurc daiis si.n Uisloire de Sabli quc jaiiiais le P. Sirniond ifa cu ce dcssein ct qiril nc sVst jamais repenti d avoir doniKS cetie leitre.

Le cinquicmc livrc des lettrcs de Geofli'oi cn con- lient vingt-huit. Daus la seizieiue, iioirc aiitfui' doniie des lcQons siir la iiecessiK) dc ia conlcssiou, h Guilianmc, (|ui avaii^l^ s(m inaiirc. Ce Giiiiljuiue pr(itendait qifil n'y avait qiie qiiatre sorles de p^-

sceribu^ commonemus.

(9) Hoc si modoagis, vel aliquando egisli, novum ct itiauditum, scd inrruclttosum gcuus iiiartyrii ii- venisti.

i9

AfiBAS GOFFHIDLS VLNDOCrNENSIS.

M

r\\e% qtie Ton elait obligc de confesser; et qiie, poiir tois Ic8 iutrcs, Dieu les remel sans conression; 11 s'a:)puyait mdme d*iin pnssage du V^iterable Beile nil). V Expos,) pour prouver son seniiiuent. Mais lc disriple, plus eclair^ et plushjbileque son mattre, I (i apprenii qtiei est le veritabie sens des pnroles de Itede, et lui soutieul qiie la confession etla p^ni- le: ce sont necessaires pour toua les crimcs, et que ri en nVsl plus ceriain ^IO). . -

On Toit dans la dix-iiiiilienie nn trait remar- qiiablc de la fermeie de GeolTroi et de sou zele pour le bon ordre, qui le faisait passer par-dessus lout respect humain. Guillaumc, duc d*Ai|iiitaiue, lui ayani deniandd qu*il rfnvoyAt un moine noinme Rainaud, daiis une obedience dont il ravait reiire, et dans laquolie ilelail uiile au duc et n^cessaire h la maison , Geoffroi liii Ht r^ponse qiie ceite de- inande, 6iant conlraire i^ la reglede SainUBenoU, il nc poiivail lui obeir. A Tegard dcs raisons qu^alle- giiait lo dHC d*Aquitaine, GeofTroi lui marqua que rdme de ce relrgicux, doul 11 rcDdrnit compte au joar (fi> /ugemeiit, devait lui 6ire plus cli^re qne tous les intercts lemporels; il fiuil en le priant de ne point se ni^Ier de ce qiii regarde le sabit de& imos confiees h ses seins (11). Le nombre des latlres (ie iiotre autear est de ceiit quatre-vingi- qunire, auxquelles il fauten ajouier une, dout le P. SiriiiOHd n'a pas eu connoissnnce, qui est adres- si^e aux religieux de Cluni. D. Mabillon Pa piibliee dans le troisieiiie lome de ses Analectet (p. ii\) , et on Ta dcpuis insdr^e dans la collection des ouvrages dii F. Sirinond, au troisieme tome, oik soiit les ou- vragcsde rabbe de Vend6nie (t. lU, praef., n. 5).

^*' Les leltres rie Geoflroi sont suivies de plusiears epuscules, ou il iraiie, avec assez d^ordre et de lumiere, divers points de doctrine et de discipline ecckisiastique.

Daiis le premier trait^, qui est Du eorpt ei du taiigdeJHtm-Chriitt raiiieur ^tablit de la maniere la bhisclairc la pr^ence reclle dans rEucbarislie. « Oii met d^abord, dil-il, du pain et du vin sur rautcl; mais, de m^me qiruvant la consdcralion il n*y a que du pain el du vin , ainsi, apres la cous^ cralioii, il nc rcsle ricn dn paiii et du vin qtie la finveup, rappnrence et Podeur, et cela & cause de la faiblesse el de rinfirmit4 deTliomme; car si la «bair glorieuse de Jdsus-Cbrii^t et son sang sacid paraissaient dans leiir nature propre, les hommes n*en poupraieut pas souteuir Peciat et n\iuraient pns lc meriiede ta foi... Croyons donc fermemeut, ot sans aucuu doute, que ce qtie les ehr^tieii& recoi* TCttik rauielt apres la consecration , n*est auire rbose qiie ce qne h\ Vcritc elle-m^me declare en (iisaiit : Ikt^evez, ceci ett mon corps;,,. €>st ceite iii^mc, nniqiie ri vcriinble cliair qui a ^te con^ue par ropcration du Saint-Esptit, (pii est ndc dc la Vierge Mnrie. qui a 6l^altach(5e k la croix, qu'il a i-essuscil^ par la toutc-puissancc de sa dlvinit<^, eiant Dicu lui-m^ic. Les mccbants lc recoivenl; inais comme ils le rccoivent mal, ils cii deviciinenl piiis inechanis. Les boiis qui lo re^ivent, ayani la <-h:irite dans le cceur, cii deviennent nrieilleurs. i Ce irnite, (fanssa brieveie. rcnferme toutce que I Cglise eiis*Mgue nux lldeles touchant rau^uste mystere de iios aiilels, et renverse toutcs les hcr^ies des nova-* tciirs (Ics dcrniers si^cles qui onl ofc ratlnqucr.

5" Lc sccond traitc*, sur rordination des cv^ques rii riuvcstiinre dcs laiqiies, est adrcss^ a Pierre de lii^oD, cardinal. Geoirroy y enscigneque r^leciionct la consccrniion sonl aussi e:»seiiticlle$ pour faircun

(10) Certum est, nilill hoc cerlius, omnia pcccata vcl crimina confessione iudigcre ct poeniientia.

(11) Dc cura animarum nobis coiumissarum vos inlroinittere iioliie.

(i^) Alia uiiqiic cst invcsiilura qux episcopum pcrticit; nlia vcro qivx cpiscopmn pascit. Ilta c\

A ^v^que que rinvoeatioii dn Salnt-Espril et Teau la soiit poiir fiiire un ehri^tien; de m6me reieclien sans la consdcration, ou la cons^cration sans ^leetion, iie sulTit pas pour 6tre fait ev^qiie. Quaiid iiotie aiiteur parle d*(fIection. il veut qiron cntende une eleclion canovriqiie, qui doit pr6cd(ter ei est absoliiment ne'* cessaire. Un evdqiie dont r^ilcction n'cst pas cano- niqueestun arbre sans rnoiiie qui, qiioiqiie revdiii (le fcuiltes, iie peut perter de fruiis. C^est faire injure h fEglise et la roiivrir d^opprobre qiie de lul donner des minisires dont Peleclion iie soit pns ca^ nonique, o.i de inettre des personiies sans luniieres, sans piel^, saiis uioeurs, dnns des places (^i sonl diies au ni6rile, k la science et a la vertii. Itelative- inent k rinvestiture donnee par la luain des laiqiies, Geoffroi renvoie aii premier article du cnncile tentt par Gr(;goire VII ponr snvoir ce que FEglise callio- liqiie enseigne ei ce qifelie a decide sur ce siijet. II soulient qtie rinvesiilure (ou plutdt ropinion qiieles

B lalqiies peiivent la doniier) est unc heresie comnie la simouie, ei mdme encore pire qiie la simonie, pnrce qiic celle-ci se falt ordinnireuient dans le se- crel, au lieii que rinvestiture est toiijours publi(tue ; qircllc n ei^s iiitcrdite aiix laiqiies par Jesus-Cliri8l et pnr les npdtres. La raisoii poiirUqtieUe l*abbe de Veiid<)me tiaite trher^sie ropinion de ceux qni pen- saiciit qite les lalques peiiveiit douner riuveslilure, c\'si qu*il regardait rinvcsliture coinine on sacre^ meni, ei il lui en doniie m^nie le nom. pr^lendant

au*ellc est un signe sacre par lequel revec|ue esl islingue des autres iioiniiies et est etabli sur la troupcaii de Jesus-Chrisl pour enavoir soin ; qu^ainf^r il ne puul recevoir rinvestitiire (|iie des iiiains (te celui de qui il recoit la cous(icration. De pliis riie* r(3sie de Pinvestilure est encore une simoiiie; car ia puissancc s(^cutiere ne serait pas si jalouse de ce droil si elle n*y irouvait un ini^rSl temporel, soit en exiorquant de rargeni, soit eii s*assiijettissaiit»

Q ce qiti est encore pliis grave, la personne de Ve\^' qiie. Lcs laiqucs (loiveiii lecevoir les sacrcmcnls de la main dcs eccldsiastiques, mais ils ii^out pns M droil de les leur administrer. L'anneau et le bAtoii sont des sacremenls de rEglise, coinine lc seL Teau, les saintes huiles, le cbremc, Iorsqu*ils sont donncs par ceiix qui en ont le pouvoir et avec le& c^remonies rc^uises. Ea conseqtience, Geoffroi pro- nonce hardiment que celui (|ui ro^it riiiYestilure pnr uiie maiii laique n'est point ineinbrc dii pasteur qui a donne sa vie pour ses brebis ; mais qiril est im voleiir, iin ravUseur et iin loup, qui iie vient qwy pour voter, piller et niassacrcr*

Le troisieme opuscule, adress(5 au papeCnl- lixte II, traite cncope de rinvestiture laiiiue, qu'U attnque avec les mdmes argumcnts; il cxhorte lo souverain poiitife ik la combattre en toiite occasion. Dnns te quatri^iue notrc auieur contintie de parter de la ni^me matiere. II commence par dire

H qtie les empereiirs ei les rois ne doivent pns troiiTcr maiivaisce qu*ilavaiice, ni s*attribiier, en vertu de la coutume, cc que la Vcritd elle-mdme, en parlaiit par la bouche de ses apdires, ad^ct»r(^ iie leur poinl apparteiiir. Toiitcfois Gcoffroi, en souienant ({ue ia puissunce s6ciitiere nc pciit donner rinveslilurc pair raniieau ei le bAtoii pastoral, .'vvoue que les princcs peuventdonner aux (ivt^ques riiivestituFC des biciis leniporels que l^iCgtise possede. « Aiiire cbose, dit-il (12), est riiivestUure qui fait rev^iie, aiilre chos(; est ceHe qui le fait siibsister. La premiere osi de droil divin, la seconde est de droit bumain. Otei le droit divin, V0U4 iie faiies plus d'ev^iuc ; 6tez le

divinojure habetur; ista ex jure humano. Sublrahe jus diviiium, spiritualiter episcopiis nen creatuiv Subtrahe jus humanum, possessioHes amitiit quibiis ipsecorporaliter subsientntiir. Non(»iilm posscssiones hnbci-ct Ecclcsin, iiisi sibi a r«>gil:»s donarcnlur, ctc.

t\

NOTITIA LITT£ltARL^.

«2

dr«>li \ium»Muil penl te% blens lemporcU ipii U foiti Ttvre : car rRglise n^anrail poiiil de possossions ai eUeoe^les avaii rc^iies dcs rois. i Ce qu'il cunnnne l»:ir rjiuloi il^ de saint^ Aiigiislin (tr. vi in Joan,) ; piiis il ajonte : t Les rois peuvenl donc, npr^» Ti^lcc- tioii cano!iique et hi coiis^craiion» doniier k l^^v^qiie rinvesiiiure iles biens ccclesiasliqiies et hii acrorder IcMir prolcction. N^iuiportH par qiiel signe ils le fas* ^ent : cela ne Tait lort iil aux piiticcs, ni it rev6qiie, ni a b fei c;ithaliquc. Jesus Ciirist a vouiu que le glaive spiriiuel et le glaive teinporel riisseni cm- ployea a la defense de TEglise. Que si Tun ^moiisse raiiire, c'est coiitre sa Voloni^. C'est 15 ce qui ban- iiit la jtistice de i*Eui et la paix de rc^lise ; ce qiii cause des scaiidales et des scliismes, ct la perle des anies : cette divisioii de reinpire et du sacerdoce iiiet ruiietrautre en danger. » Notre aulcur nverlit ici quM raut, en defcndant la liberl^ de rEglise, se coniluire avec beaucoup de sage&se et de prudence, aGn de ne pas briser le vase doiit on veiit 6ter ia roiiille. II i:ite k ce sujet le cel^bre pnssage de saiiii Anguslin (qu*tl appelle bonus ei dncrelns) dans sa leure ^ Pannenien, oi^ ce saint docieiir dit qiiHI ne faut poiiit eicomiminier celui qui a la iiiullilude pour lui, parce qu'il vaut mieux dpargner iin seut lioiiinie qut iroccasiotiner un scbtsine qiii cn ferait pdrir p/usieurs. M. Fleuri dit qiie cei eci it esi lc pre- luier oik i*on observe l*allegorie des doiix glaives, pour inarqiier Jes deux puissances, la spiriiuclie el la tcmporelle, devenue si c<^lebre dans la siiite.

6* i e qu;itrienie opuscule est adress<^, comme le pr^ci^dent, au pape Callixte II, et a dii rapporl avec h mati^re dcs investilures. Geoffroi y eialjlil les reg^es qu*on doit suivre dans rRglise sur lcs dis- |tetises : f II faiit, dit-il , accorder quelquefois des «liSfieusesdaus TEglise, non par interdt ot par favetir, niais par uiie pieuse condesoendaiice, en permetlaiii pour un lemps qiiebiue cbose de uioins parfaii, pJutiit qiie dii ineltre ia foi en p^ril, avec intcnlion de r^tablir ia regle dans iin teinps convenable. i Cest ainsi quVu ont agi les bienheureux apdtres saint Pierre et saint Paiil, pour ne point scandaliser les iuifs ; et qu*ils ont quelquefois observd, en dif- ferentes occasions, les cereinouies legales, quoi* qirils fassent persnades de leur inulilite. Leur cuuduite en cela ^iaii uiie pieuse condescendance, ct iiou une dissiiiiulalion troinpeiise. i On peut aiissi, ( ontinne GeolTroi.cbanger par dispense les couuinus (lcs Eg^ises et des inouasl^res, inais pour eiablir uii

plis graiid bien a la place d*un inoindre Celui

qx(i d.speiise autremenl daiis TEglise, conhredit la rai^n et la verilj; non-seuleinent 11 n*a point ^a lampe allum^, niais il eteint celle des antres ; et il ii*est poiiit un verilable vicaire de Jesus-Cbrist, inais un aveiigle qtii conduit d'autres aveiigles. >

7*D.ins le sixidine ecrit, adresse eiicore k CaU bite II, Geoffroi traite de Irois proprieies sp^cialc* nicnt atiacb^es ^ rEglise. Elle doit d(re caibolique libre et cbaste. Coniine caibolique, elle ne peut eire ni vendiie ni acbetee. Coniine libre, elle no (loit point ^ire souinise k la puissance scculierc. Coniiiie cbasie, cUe iie doit point 6lre corroinuuo l>ar le» presents. Ces trois qiinlites soiil esseiitielles a i*Eglise pour ^trc IViiouse de Jesus Cbnsi. Ce boii pasieur cbercbe une cpouse Mdele, et ne veui poiiit cruiie inlidele; il s*unit k celle qui est librc, cl rfjeite resclave : il aiine une cpouse cbaste , et a Iwirreur de celle qui est corrompue.

8* L^ scptiemc opiiscule reiiferme des eiplica- lioits all^goriqiies ile rarclie d^alliance et dii laber- naele. II cst adrcs&e ^ deux religieux nonnncs lla- itieliu et Andr^, pour lesquels Geoffroi avait uuc a/ruciion parliculiere. Ccsl pr.ur lcur consoialioii quM fcur adresse co peiii dcrit, qui contient des itistniclions tres-solides sur les vcnus cbreiiennes ct reli^icuscs.

l^iUis le buiticaic, GeofTiui CNpliqnc qucU boiil

A dans une km^ cbrdtienne les eflVfis du baptlmorde la conrirmniion, de roiiclion des inalades. Dans le bapldine, on re^oil la r^missinn de se^ p<^cbds par la venu du Saiiit-Esprii. Dans la coiinriiiaiion, ou iiivoque Ic Saint-Kspril alln qu'il vienne faire sa demeure dans rbahii^tion qu*il a sanclifl^e, qiiUI !a (lefende et la proiege. Ce sacrement est confi^rd par rdv^qiie, poiir marquer oiril donne la deriii^re per- fection; oii le reQnit sur le front, parce qtie ce sont les parfaiis qui font i.iiie profession ouverle dti noin (*e J^sus-Cbrist. Les apdtres, avani que d'avoir rcQU celte onciion, avant qiie d'avoir ^ie couflrm^ pai^ lc SainuEsprit, n'diaient point parfails, ils elaient tiini ies, iis ne porlaicnt fioint snr le fronl le nom de Jesiis-Cbrist. Dans Ponction des malades, on re^oit ia rdmis^ioii des pdclids par la vcrlu du Snint-Espril, arin qiie la inlsericorde du Seigneur ne inanqiie point aux cbrdiiens ni pendanl la vie ni k la inori. tniin dans la coininnnion du corps et du sang dn B JiSsus-Cbrisi, Viime cbreiienne cst giidrie de la ina- ladie de ses vices ct rdtablie daiis nii eiat de salut <^iertiel, et faii un mdiiie corps avec Jesus-Cbrist.

10* Daiis le neuviemc dcrit, Geoirroi Iraite de la reiieration des s^acrenients. II reprie ce qiril a ddjji dil aijleurs connne noits ravoiis remarquc, que ronciion dcs raalades, dlant iin sacrcmeni, ne peut pas 6ti-e reiterde. II y reconnatt que ce sacrement, ainsi qiie tous les aulres, viennent de la tradition aposioliqtie; puis il ajoute qiill cst ddfendii de rcildrer aucun sacremenl; ce qui est dvidemnieni faux. Geofiroi s*enlendail-iliiii-im>nie, liii qui savait fort bien qu'on re^oit plusicurs fois la peiiiteuce. l*euchari$lie et m^ine le marlagc?

11* Le dixieme 6crit est sur les promrtses que Ics ablids falsaient aux ev^ques, soiis le iioin de profes* sioii, lorsqu*ils rccevaieiit d*eux la bdit^diclion. GeolTroi traite celle profession de siinonic.

12* Leonziemeestun reglementdediscipline mo-

Q nastiqne, qui prescrit aux religieux la manieredont '*i*

' doivenl s\iccuser et se d<^reiidre dans le chapiire.

13* Dans le douzieine il parle de irois vcrlus necessaires aux pasteurs de rEglise pour iravaiiler ntilement au saliil des &mes qui Jeur sont conll6es, et indine pour subvenir au\ brsoins des corps. Ccs vertus soiit la justice, la discrction ei la prevoyance. Si rune ou rauire de ces verlus manque a im pasteur, il hc fera aiicun bien. S*il est equttaljle daiis ses jugeinents ct indiscret dans ses comman- demenis, son indiscr^ilon d^truira le bien qu il |K>urrait aitendre de requil^ de ses jiigetneiils.

14* Le trcizieine est un eulretieii enlre Dieu, qiii rcproche au pdcbcur ses crimcs et son iiigrati- tiid(:« et le pechciir qui, recoiinalssant sa faute, im- plorc la misericordc de celui qu*il a oflense.

15* Le qiiaiorzieme est aussi en forine d*entre- tien. Dieii y cxhorie io pdcbeur a reconnaltre ses rrimes el i^ en faire peuttenre; il lui remet devant ^ It*s yeux les bienfaits dont il Pa comble; la palience ^ avec laquelle il a atlciidu qu'il revtnt ^ lui; la bon;e avcc laqucile il a a recberchc et rappele lorsqirit s*eloignail dc liii. Lo p^chcur avoue ses critne&, ct prie le Seigneur de ne pas perinetire qu'il piirisse, inais dc iui laiie la gi^ce de se reconnaUre verila- blcincnt p^clictir, ct de satisfairc h sa justice par de dijnies friiils de pcnitence avant que de luourir. II le pric de Itii inspiivr une tendre conipassion pour ses frcrcs, alin qifil It^s reprenne daiis leurs fautes avec donccur et cbariid, ct qiril les corrige sans baine et saiis bautciir.

1G* Le qtiinzicme est une concession ct un g<Smis- senieiit du pccbenr, qui d^plore son ^lat cn expo- saiil toiiies si!s niisercs, se reprcsenlanl lout ce qno Dieu a fait pour liii. Aprcs avoir confess^ »es cri-' ines, et iH;coiinu riii>possibiIite oit il est d'en sortir par liii meme, il s^, rassure par la viie de la toute- puissaucc ei de la mis^ricordc de Dicii , qui nc per- inellcnt pas uun iiahciir pcniicnl dc ddscspcrcr de

ABOAS GOFFmDlJS VINOOCLNeNSIS.

?4

M>n Balnt; il e«p6re nii*en cmircssanibumlileRient sa*mts^re ei son linpuissance, et s'appuyani ferine- mcnt sur la touie-piiissance (le Dieu, il ohliendra le pardon qiie Madcleiiiu penitenle obliiit par ses tirmes.

17^ Une conrte priere a J^sus-Clirisl pour implo* rer sn miscricorde.

48* Une p iertj ii la sainle Yierge cn forme d*iiyinne oii lie prose.

i9^i Trois liyinncs ou prosi^s siir In pcni!ence de Madcleine, qiii paraisseiil avoir eie dpstiiiccs a faire parlie de roflice de cetle sainley a V^pres, ^ Ma- tines el a Laiides.

£0* Lfs op.scules dc GoolTroi sonl siiivis de onze «'•rinons; savoir, qualre sur la naissaiicr; de Jesits- Cbri>t, iin sur la Resurreclion, un sur rAsceiision, nn siir la Puriricaii.m, un puur louies les f^tes de hi rainie Vicrge (dans Ie(|uel le predicalciir fait u^age f\^AUi:tvre de Tlieophile. Voy, rarticle Marbode), nn sur Marie-Madt ieiiie , que uolre auleur (onrrnl, comme la plnpurt des aiilros ccriv^iins dcpuis S. GrC' goire le Giand, avec l:i fe nme peciicrejise ; iiii sur le 1 on larron, un siir la fete de S. ISenoit. CV'Sl inoins iij) sermon que Tabrege dc la. vie de ee saiul. Mais rutileur y fail nn grand <^Ioge de sa regle, el la re^^arde coniine heau. oiip pliis parfaito qne loul cc qui avait prec^di^ en ce geiire.

t2i^ Le dcrnier oiivnige de G(^olTroi cst nn traite «dress^ aii cardiiiat Pierre de Lem snr rordinaiion des cv^qiies et rinvesiitnre. Le P. Siruiond avait d*a) ord eii dessein de le suppriiner, parcc qiic ccl ecrit iiii avait paru n'6tre qiruiie repeiiiioii dc ce qui est dii sur cclte matiere d:)ns lcs opusciiles 2,. 5, 4, 5et 6du mdnie aulcur* M:iis ay.ini faii lefle- xion que ce traile el:)ii.dans lcs deux inanuscrits; des ouvrages de Gcofl^roi, (|ue d*aillciirs c*est celiii doiit s*est servi Fran^is Turriaii, et qiril conticnt oes ailditions Gonsid<^rables, il n'a pas crii devoir reir.ui€her nn (icril doiit on ne peut douter q:ie rabbe de Venddmc ne soil auleur.

i.t^ On eonserve, dans rabbaye de Saint-Germain des Pres, iiu gros nianiiscril oii so troitve uii coin- Kientnire sur ies cinquanie preuiiers psniimes de Uavid, sous le iioni de Gcolfroi, abbe de Veiiddme : Co/fridi abbulit Vindociiienm Exposilio nkper l ps:'lnios (MoNS., Bibl. bibL, p. 11^6, ii. i9i). Ce maiiiis(-r;i, qiii a apparieiiii aiitrefois k rabb.Mye de Yendeme, parait ^iie de raiiieur; fe caraclere, dc fornie carree, e»i certainement du coinuiciicement dii xiL* sie lc. Kn coiuparant ce coninienlaire avec les autics (icriis de Geoffroi, on y irouve certaities i*.\pressiojis qiii liii soiit parlicult^res. Toules ces circonsl&ncs rcmiies ensemble semblcnt persuader qiie c*est une produciion de la plunie dc cet abbe.

LNnivnige est pluldt une glose assez i^tendue qiruir eominenlaire en forine. L*autcur y doune (rflercules interpr<3lalions inorales de certains mois sans bVsircindre a iiiie e.xplicalion i^uivie /les ver- Stits. Cetail le gisnie dii sieclc. 11 cite qnelquefois lcs Peres, ei plus souvcnl saiiit Auguslln qiie b.^s aiilres. II fait aussi usage des autciirs profancs, inais ires laremcni. Terence, Uoracc, Juvenal, Lu«;ain s'y irouvent cited.

L*explicaiion du premter psaume est pp(>ced(ie (rune prefacc ou il coiiimence par doiuier la d(3fini- imi de la propli(^iie eii geiieral. CVsi, dil-il. uue iiispiralioii (tivine, Prophelia eU divina inspiraiio; U eii dislingiie trois espcces par rappori au pr(}seitt, a Pavcnir ct au passe. II la divise encore en pro- pli6iie, exprimee par paroles, par vision oii en Kon^e et par actioii. Lc Psauiier est une prophelie dc I avcnir expriiiKie par paroles.

11 considcre diiiis ce rivrc^.scton la mcthode d*'S phllosophes : i*> La iiKiiiere^ ilntciitioii cl la, fin.

(15) Scicndum cst qnod Pioplieta psalmos inordi- Ratos, iniitiilaios, iiii;meudaios dimisil; Csdras

A Deiix corps, doni lc premier a Jeias-ChrfBt ponr cbef, et raulre le diable, sonl, sclon notre com- meniaieiir, la maliere du Psautier. Ces deux corps 8(^ fonl unc ffiierre continiielle. Celiii qui a Jesus* Chrisi pour cbef veui le salul des hommcs, Pautre ne chVrclie qifa lcs perdre.

2* L*iiil* iition de l'aiileiir des psnnmes est de de- llvrcr le geiire hiiiirain de irois gciires dc mort dd^ signes daiis rGvaiigile par la niort de la jeune liHe rcssiisci ce dans la inaiMni, par celle dii jctiHe homine qii'ou portaii hors la ville de Naim, ei par relle de L:izare. La morl de la jeiine fllle cst une ima^e de ceiix qui p^chenl par peiisecs : la morl dii jeuno hoiume repr(!seiite ceux qui joignent raction mau- vaise a la pens(:e ; enlin Lazare est la ngiire de ees pecheiirs invcK^r^s qui Ont vieilli dans le crime. A ro(x:ision de la r(;surrection de Lazare, notre aii- lciir etablit dc la maniei-e la phis precise la necessite do coiifesser ses pechcs au prelre. 11 nVsl pas motn» D exaci lorsqifil parle de reucharisiie, dii pecli^ ori- ginel, de la diffiTence des deux alliancos, de la force ei de la gratniie dc la ^r^ce, de la boniie volonle qiie Dieii doiine par ntisericorde, etc.

La lin de raiileur du Psaiilirr csl de nou» fairc arriver a Jesus-Clirisl, poiir demeurer (jier- neltenietit eti lui. Geoirrot est porsiiad() qiie David a coiiipose les psaiimes, sans lcur donner anciin litre ni aucun ordre, ei quc c'est Esdias qui leur » dontid les liltes qiriis porleiit aiijounrhiii et les Jt rungcs dans rordre oii noits (os voyons (15).

D. Mabillou, daus son Comineiiiaire siir r0rd**3 Roinain iMu$, ital^ t. II. p. 9), parle d*iin aucicn mauuscril do rabbaye de Vendduie, qiril dil etre dtr rablxi Geoffroi el (juc ccl ahbe apporia peui-etre lui-meiue do ItoniP, du leiiips du pape LVbain II Ainsi 011 peiit regardcr cei aiicicn inanuscnt dc rOrdre Koiuain, qui, au jugrment de D. Mabillun, scrail iruiie graii'le iitiliie |>our corriger les iinpri* p mcs, comino un moniiiuoiit dii zele dc Geoffro: po .r ^'' K-s (■eicinouies de rCglise.

L'abbe Geoflroi a loiijours elc rcgarde avec rai- son coinnie une desliiuiicrcsde son siecle. Les ^rrit& qiie nous avoiis de Iiii douueiit iine 'u\6ii ires-avaii- lageitse de sa c:ipacile. Oii y reconuait ais(3menl qu'il elail vers(i daiisla I. ciure de rKcriture cl dcs Peres, et lii^-habile d.ins le droit (aiion. 11 euit d*un courage fernie et intr^ipido, saus rcspect hu- main, z(Sle poiirla foi, le bo:! ordre et la disripline, toiijoitrs prct a en pn^ndre la defeiise coiilre qiii- coiique y donnail allelnte. Les quali4(!S dii cieiir repondaienl en lui ti celles derespril, ei ia piete dgalail 011 surpassait in^ine la science. II elail bien- faisanl, liberal, vrai aini, ennenii dii vice,. de la flailerie et de la dissimulation. II s'acqiHt par lir rcsiiiue des papes, des cardiuaux, dos priiices et des priuces&es, dos preiats et de toiis les gramls- hoinmes de son siecle, avec lesquels il fiil cn rela* D lion, comiiie on le voit p:ir «es lellres. II y eii n quclqucsHiiics de fort vives, meuie parii.i cdles qui soiit adressdes at dcs papes et a dcs (!vequcs. Tellc est la leitrc qu'il ecri\il ^ Pascal II apri^s (|ue relai- ci cul accorde les invesiiiiires a reinpereiir Uenri V. Telles soiit plusieurs aitlros lcllres adr(*,ss^os li Renaud d*Angers et a G(^rard d'Aiigoul^uie. Mai» on doil regarder celte vivaciui conime roflct des(m zcle et de rhorreur qu'ii avait de toni ce qui lui paraissait conlraire a T^^qiiite, au bimordrcel aiix saiiiies reglcs. ll y a plus de grandeur d'&tuo el de tioblesse dans les c^crits de Gcoflroi qiic (i*elcg:ince ei de pornesse. Toiilefoi» si la dieiion iren est pa» pure, elle est nalurclle, ei rauteur s'expi'ime avc( une f»cilit(3 qui le faii lirc avec plaisir, sufiou' dans ses leltres.

C*est aux soins de Jacqucs Sirmond que iiour

propheia et sacerrfos cos cmcndavii, intiluUTit e* ordinavit.

NOTITIA LITTKRARIA.

Mfnmes retl^TaUkis de P^ition des <piivres de Geof- A Saintes, atixqitels Pasciil II ^rlvlt a ce sojel. Uiger,

froi de Venddiiie, qtie re Pere piihlia l*aii 16iO siir deiix pisinuscriis, ruii dc l':ibl>:tye de la Coiiiure au Mhiis, raulre de cctle de la Triiiiie de Veiiddiiie. LViliieiir .1 joiiit :uix letires des iioies trcs-iiupor- isiilfs qiii serveiil ihiii sruieiiietil h fairn coiiiiaiire ji^s |)ersoiitM*s aiixqiielles el!es sout ccriles, luaisqui rep.iii(leitl eii<*ore iieaiicoup de luiiiiere sitr les liuires ni^tiK s, (*n dcn lani ilei e(-lairt'iss<'tiiciits stir li'S iiialieres qai y soiti iraiices. tie editiun paiut l*an 1610, eii iin volume iu-S*". h Paris, clicz Je:in ^iveile poiir Selkisiieu Crauioi^y; elle a eidiu:^- rec daiis lc reciieil de& ouvrages du P. Siriuoud imprirod k Paris el a VenihC. Oii a inis daps la prc- face« qni esi h la Idle dii Iroisi^me toine de ce re- ciietU une leltre de raliiie Geolfroi aux leligieux <le Cluni , ei qnrlques fails ronceruanl cct alilic, qui avaieut echappe uu P. Siriiioiid daiis la pretuiere edirton* ou dont il n*avail poiiit eu connaissance.

<^v6(|iic d^Aiigcrs, voiilul faire la nidine oliose (liluiii, ep. 13) eipreleiiilil quc le «oucile <le Cleniioul :ivail oriioiinc que les cv qiios liicraiciil (i<'s nioitios 11 n Iriliui aiiiiucl pour le rarlial ties niilels. L'al)iic dc Vendoiiie s*o|ipoxa ii LlgtT ct lui eiiivil niie lePre dans laquelle il <lil qii*il sail ce qui sVsl pa.ssc ibi^s ce <o. cile, y ayaul assiste; qite le rachat <l<*s4giiM*>. qii\>si apiielleonliiiaireuienl aniels. y a « le contiainiif: couiuic iiiie siiiionie par rauloriie a|K>sl<)l4f(iie. II ajiiule que si le radiat des aiiiels, <|iu i)e se pay lil que d;iiis treuie ans, ilaiis qitara('l<% et quel jiiero^s nidiiie daiis sotxnute, a eie n^tganle <'t <-oiidaiunc p;ir le pafie coinme uiie vraie siniotiio, il u*a pas p<rniiis qiie les dv^ques exigeasseiil uii droii anniiei ; <|iraii- ireinent il aiirait cou<ianiiie uiie siinoiiie qui ue se coninietiait qiruue fois daiis la vie, poiir v tMi sul>* sliiiier uiie autre qui se coNiincltrait t<uis les aiis. Baliixe {|u 490), daiis ses noles snr le decf el de Gra-

Les lenvres de GeolFroi se irouvenl eiicore dans le g lieii,csl lepreinierqiiiaitpns^K-casiondei^eitclctire spcond lome du siippleineiit dc la Biltliotlieque des de GeoflTroi ponr Taccuser ile ifWrififf prcieu<laul

Peres, de i^edilloii de Paris, page 487; ei dans le Yingt ei niiieuie totne de celle de Lyon. II n*y a pas d*autres edirtons des oiivrages dc Gcoffroi, si ce irest de quclqties leures ou ecrils parliculiers, qui ont e'te iiiipiiir.cs separeinenl ilaus d^autres coUcc- li )ns. C^^st ajnsi que Meli li;or Goldast a fait iiiipri* lner a i/a:iovrL', lan lUll, Ic traiie De rordinaiioH des Mques ei de rineeiinure de$ taiqueM^ a la suite de PApiilogie de renipereur lleiiri IV. Avanl indnie i^ediUon du P. Sirinoud, Fran^iis Jiirel avait ihs^ re ilaiis ses uoles sur lcs leitrcs d*Yves de Cliartres des fr. gmenls considcnibles du traite De i^ordina^ iion ci de i^inresiiiuri\

Pour ne pas laisser imparfail rarticle de Geo£rroi, nous noiis croyoiis oblige <le le laver d'un reproche jjijusle qui lui'a ete fait par deux criiiqiies moder- nes, »u stijel d'un caiion <lu conc ile de Clerinoiit en Auvergne , qiioique les auteurs du Nouveau iraiii ^ de diplomaiiane aieiit si solidemeiil deiriiil Taccusa- ^ tion caloiiinieuse fonnee conlre cel illustre ablxS, quM senible qiie notis poiirrioiis iious dispeuser de prendre ceitc peine ; inais c'est ici le lieu de le faire. Commen^ons par ineilre le lectetir aii fait de ce qiii doiina occasion au caiion dii coiicile lenu raii 1095 k Cleriuoiit en Auvcrgiie, alin qull saclie I ciat de la qiiestion, que les accusalcurs deGeoffroi paraisseat ii*avoir entendiie ni riin ni rtmre. (Yide 8iftM.,noi. in ep.l2 ad Ulger,, Wb. 111; Fleor. Hist. ecclis, t. XIII, tiv. lxiv, n. iO, p. 000.) Ou sait qiie toules Jes i^Wses sont, par !e droit coininun, sous la puissanee des eV^qnes et a leur disposiiion. Lors itonc qiron offraii des cf;lises aux monasi^rcs pour li*s posseder, il ctait necessaire travoir ragr^nent €^es prelals, (]ui, eu les accordaiit aux moiiies, exi- geaieiii qu'ils leur payassenl un di-oit ou uue ccr- laine soininc d^argeut en des teinps nurqtics, c^e^t-:i-dire a loiiles les mutiitiotis de ceux qui dcsservaieut ces cglises. Ce droit se noimnait rii* r/ia/, a rimilaiion du rncliat des fiefs anx- luiila- tioiis de seigiieurs, ei on les iiommail rachtU d^nu- tels^ redempiio aitarium, parce qiron dislingtiait i'egltse ct rauiel; on Iqipeluit iglise, les dlmes ei .lutres reveaiis rixcs; ei autels, les oblalions el le casiiel, que les Ijipies laissaieut ordi- iiaireinent li ceux qui desservaient r^glisc. Le con- lc de Clermoul condainna ce racliat d aulel coniine ufie 6iu;imiedeiestable,couservaui loutefoisaux iiio- uasteres ies auiels ou ies dtmes iloiit ils eiaieut eii l^o^sessioii depiiis 50 ans : sauf te cens annuet aux idques^ t'ettTa-dire, dit Fleury, runoienne rede» irance noininee synodique 011 catliedratique. Apres }e cdocile de Clermont (Sirh. itid.), il y eiit des ev^iiesq(ii,a la place du lacliat des aulels, qui ne se payal :nI que dans un iniervalle de plusienrs aii nees,. Toulurent esiger un tr.but ou droli ftuuucL l>€ ce nonibre furcnt Tves de Charires ct Ririuire de

qifil a rclranche celie clanse dii caiioii dti coucilc <le Clcrmuni : satvo ulique episcoporum censu nnmo^ quem ex eisdem atiaribus hubere Shtiii sunl. II faut avoiier qiie la qualiliculioii de. limfirili i)*aurail ri<*n de tnqi dur si Gcoffroi eiail vcriialdeitirni coiipalilc du criuie dont 011 raccuse. Blais rii^n ii'est pliis aisc qiiede proiiver sou iunoreuceet liedeiruire les faihles raisous sur lesquelles lialiize s'appuie. II faiii d'abord remarquer qiie Baliize elait jciiuc lor.squ*il Ot ses noies sur Gralien et nVivait pas alors les lumieres qui oiit depuis rendu son noin si celcbre daus la rd- publiqiie des lctires. Ce criliqiie a donc supposiS qiril y nvait dcux editions dii coiicile de Clcruioiii, Tune generale comiuune ou se Ironve.la claiisc en qiiesiion, ei Tautre 4>ropre a Vabbaye <le Ven- ddnie cu elle a etc relranch^e. II etablit son syslemc, !• surle cartiilaire dc V<*nd6uie, oil, seloii lui, Ic ranon sur le rachat des autels fut en lu^n e temps transcrit et falsilie; i* siir la Ictlrc de Pas- cal II, tron()u6e par rapport a cette claiise essenlieile. A r< ganl de la pretetidiie falsilicalioii <lu caiion de Clermonl , daiis le cariulaire de Veiidduie, Baluxe n*avall point vn ce cartulnire, il ite cite ni t^inoin nl' auteur qui d^pose ensafaveur. Comineiil douc a-i-ii pu avaiicer qiie le caiion sur le rachat des rciites a^le en m^ie temps transcrit ct falsitie? D\>iklVt-il apprift? Peiil-^lre a*t-il conclu qne Geoffroi avait falsifi^ ce canon, parce qu*d en eiivoya copic a l*c* veqiie d*Aiigers. Mais, pour parler avcc les aiiicurs dw Nouxienu traili de tftp/omAlf^tte, quand Gcoflroi n*aurait eu ni conscience ni hoiinciir, eiait-il assez d^poiirvu de bon sciis poiir souienir ses drMts vis- a-vis d*iui ev^<|ue, ^ la faveiir de la falsilicalioi» qu'il aurait faite aii cauoii <ruii concile dout la me- moireetait uouie recenlc? Mille boiiehes seraicnt ^I8v6es contre cette imposture inanifcsle. II fauilrait donc au moins, qnc Bahize cAt pro<iuil tiii cariulaire I>de Veiid6tiie d*ou la clause favorahle aiix evequeft fdi rctraiiclK$e,pourelJiyer uiie prelcuiiou si e.rauge. Mais c'csi ce quM i^a poiiit fait, et ee (|iie persoime ue fora jainais. Nims doniioiis hariJimcnt sur ccla i<^ defi a lous tcs criiiqiies.

Poiir ce qui est ;le h Icitre de Pascal II, dans la- qtiellc Balitze a preieiidii que la claiise avait cie supprimee, iioiis avoiis eii iiiaiu de qtioi cotiffnidre raccusa;eur, eii detruisant saiis ressource le ionde' inentde raiciisaliou. D. Marleiie, en cherrhaut par loiile la Fraiice des nieiuoircs pour le Gri//fri C/irf- stiana^ poiir se^ grandes colI<K:ti(»ns et ponr r^Iiiioil des ieitres des papes, a copiesurie ciirtulaire de Venddnie celie de i^ascal II uvcc rexaciiiiide la plus acrupulcuse; iious ravons sons les ycux, cette letirCr et noiis y lisons expresscmeut ces paroles, fn/ro uiique episeoponm synodati censu. La voila doiie dansie cartuiairedeVeiuidine,cette fami^use clause» qu' on a^.cuse GeoflVoi d'avoir supprimee, et cc i^ui

tr GOFFRIDl ABBATIS VINDOCrMENSlS. tt

in^iteaneaUatition pariicitli^re, eiledierdqnivoqne A somiae pareille k celte que le canon leur aYaii faii

d*anittto censtf,en y Stthsiiiuaiitfyiiocfii/f. perdre, on la r^pariissant sur nn cerlain iiomlM-e

* Qiie devienneiil bt pr^seiit racciisation de Bahixe d*anndes. Mais si ia sommc exig^e ^ (liaqiie miila»

ot Ja d^clamaiion de Siinon? (Ine accusation de Taiix tion ile prdlreetait simoniaqne, la rcpartil onqn*on

cotitiT. uii al)l)^ de Tordre de Snini-Iienott, qiielqne en Taisait siir plnsienrs aniiees iie r<^i:itt pas iiioiits.

t\ 8 ingit^ qn*il lOt par ses lumieres, sa droiliire, son Tel est rabiis rojUre leqiiel s'eleva Gooffioi dnns sa

i .i6griie, sa pield, eiail irtp du goOl de Simon, si lellre h I3lger, dv6qiie d*Anger«. L«' pape Pasca II,

ro:iiiu par ses enqioriemenis pour ne pas l'aiiopter succi^ssenr inimedial d'1'rbain 11, s*eiait deja dcclaii^

s ns exaxien. i Pent-on rien de pliis baidi, s*6crie- rotiire le n ^me abiis dans niie lelire h Yves de

i-ii (/.e/. crit. e '• de Basie, p. 154), qtie Taction de Charlres ei a Ranulplie de Sainles, oili il traite cetie

G M ffioi, abli^ dc Ven idiiif*t qni, pour exeinpter ses faiisse inlerpretalion du canon dn coiicile de Cler-

iiioinesd'uie certainesommed*argentqu*ilspayaieut mont d^artifice invenie poiir patlier la •imonie, et

aux ev^ques, qu*on nommait le rachat des anieU^ leiir ordonne d*execuler le d^cret dii roncile, les

rulsina le canon du concile de Clcrmont oii il elait raisaiit m^me snuvenir qu*ils y oiit assist^. 11 esi vi-

faii mention de ce racbat?.... Geoffroi avait dle du sible par la qiie Geoffroi, bicn ioin de s*ec.*rier de

canon de ce concile de Clermonl ceite clanse, $alvo ce qui avait etedecid^ el r^gl6 a Clermoni, s*y con-

vilique, etc. Geoffroi esl siiflisammenl jusiiA^ par ce rormaii au iiigement dii pape;et qn*au contraire les

quc nous avoiis dit contie une leile accusatioii; il ^vdques qiii exigeaient nn cens aiiuuel des moines

resle seiileinenl ^ savoir si cel abb^ a pr^lendu que mdprisaienl et \iolaienl la d^cision de ce concile,

le troisi^nie canon du concile de Clermont ait f;iil ^ puisqiie Pascal Toppose ii rexaelion des preiats. F.st-

perdre aiix ^v^ques leur cens aunnel sur lescures jl qnelqu*un, apres ccia, qiii puisse penserqueGeor-

des monastdres. rroi ail falsin^ le canon du concile dc Clennoiit? Si

Les ^vdques ^iaienl depuis longlempsen posscs- Baliize avaii fuil ces rdflexions, jamais il n^auraii

sion de lever siir ces cures un ceiis anniiel appel^ forine, conirc tin abbi^ aiissi i-cspcctalile qne Geoffioi

syiiotlal ou callie<lriitiqiie (iVotiD. iraui de Dipl.^ de Venddine» nne pareiHe aecusalion. UUonspbis,

p. 209). Bfais cn France ceite exaciion fut acconi- 8*il avail coinpris Teiai de ha qnesiion, qui a eie si

pagncc u*uiie aiitre, comiamnee comme siinoniaqiie bien cclaircie par le P. Sirmoml dans ses no:es siir

par uu canon du concile de Clermont. A chaque la leltre de Gfoffroi h Clger, il ne Herail point loinbe

mulalion des cnr^s eii vicaires chargcs de desservir dans cet exces : el il y a lieu d'^ire surpris qu*ayant,

les e};lises paroissiales, siirtoul lorsqiie des mains eu occasion de reconnattrc el de desavouer uiie sl

des seculiers elles passaient daiis celles des n§guliers grande meprise, surloul lorsqiril a publie l'ouvrage

(SiRM., ml. in ep. \% lib. iir), les evdques cxigeaicnl deM.de Marca, De la concorde du tacerdoce et de

iiiie sotnme qii*on nommail le rachai des autels. rempire^ il irait pas reudu h Tabb^ Geoffroi te jus-

Apres la conilainu:ition mdme de cet abus, plusicnrs lice quUI iui devail. i»*avisereni d*augineiuer leur ceiis annuel d*uiie

GOFFRIDI

ABBATJS VINDOCINENSIS S. PRISCiE CAKDINAU»

OPERA.

EPISTOL^, OPUSCULA, SERMONES.

Jacobus SiRiioiiDUs, ^ielalie Je$u PreMbyter, primum in lucem ermt^ ac notis epislolas iUystravil, anno MDCl.

ILLUSTRISSIMO PRINCIPI

GJESARI BORBONIO

DUCI VINDOCINENSI , BRITANNIiE ARMORIC/E PRORECI.

Qtto tempore, princeps t//tii(rfiitme, Yindocinensis principatus codiciUos regis optimi patris tui liberaliinie adeptus «i , non magis itle, ut equidem sentio^ qua in te esset indulgentia, quam singularem erga Vindociuenses ipsos providenliam benignitatemque deelaratU. Hoc agens nimirum^ ut quibus gloriosum alqne autpictiinm ipsiuset majorum imperlum fuerat, idem per te ac posleros tuos conlinuaretur : et novo quasi exoriu claris- simum Borboniis domus sidus^ quo radianle diuiissime fiorueranl^ iterum illis ie duce affulgerel, Ilabui sane Vindocinum, ex qno ad Odonem Burgundum^ ne altius repelam, dotali Adelm conjugis^ Fulconis Nernr An- 4.'^atorum eomitis filice^ donatione translalum est, egregios semper ac rebus gestis inclytosprtucipcs, Fulcones^

*• flTA. M

Burcbardos, Goffndoi, Joantui. nugonei tt atioi : ted ttunquam m^iue nobUiotm, neque armorum a%ii pie^ kiiii ghna illuetriore»^ quam BorboHio» : ui tanlo tcilicel cmterit taudibut prwcetlereNt, quanlo regii pra^ro^ galiva saHguinis anleibaHt. Unde non tiue divino quodam contHio faclum videtur, ut VindoMnentit lionor, regiir qnondam harediiatit portio, eum dooiinot antea tarpe mutattet^ ac per tinguta fere comilum tvorum capita familias atternatMl^ in hac tandem ut tibi honorifica et fortunala regali tlirpe conquierit : cum ab Joanue Borbonio Marchia comite, qui abavi tui abavut fuit , per quem comilum ViudoeinenHium (am lia in BorboMtam interia etl, ad Henricnm utquelV, patrem luum^ regum foriittimum et ctememistimum, Borbo- worum Vindocini principum tlemma recla et nutquam inlerrupta urie decurrai : quot omnet aul tummi in Gatlia getti mugittraiu»^ adminittralwque provincias^ aut triuwpltatet devictit liottibut adoretr, uui pnr a ttenique vet exlerna vet avila regna nobititarunt. Ex quo quidem pra*taga jam mente tentiunt Vwdocinentet Jni, qno te majomm tucrum decora vocent : quid tibi ex paterno de te Judicio tpondere debeant ; quid potierit tuit Ymdocini futurit ducibut : quibut ut novam familiam ducit, novum etiam, quod eximin Itwc indotet tua poilicetur^ ad immortatem nominit famam iter ottendet. Goffridut vero notter, tiad vitam rediret, quaniopere tibi operibusque ttiit te potittimum duce tucem redditam gratuiaretur ? ant cujut itta autpiciit in pubticum exiremattet^ qnam tuit, in cujut ipte tuteta et patrocinio, ti viveret, vertareturf Sed tibi pranerea debe- buHiiir. Nam ti futidi dominum fructut tequuntur, quit non intettigat, quod in Vindocinenti otim agro talum^ Halunuiue «i, tibi uni deberi^ ad quem iniegra Vindocini pottettio pfeno ac totido jure transfuta ett? Uoc ergomajorejam fiducia.quQjuttioreobteqnio^ ad te cum proxeneta tuo nunc venit : rognntque pariter ; ipte, ui hune ejut ingenii felum iptiut vice foveat, et quod jnrali otim comitet Vindocinentetmonutierio suo prKsidium tpoponderuat, id ratum ac perpeiunm ette velit; ego, ut tenue hoc tpecimcn officii, ad dediiistimi aiiitni auctorametttum placidut excipiat; famUiamque ordinit nottri univertam^ paterni tiwret exempti^ qua ipsum tfides, beuigmiate, ctementiaque tueare. Vittstrittimas A. T,

Dediiissiinus»

Jacobus Sirmondus, SocieUtis Jeiu.

LECTORI.

Goffridl abbatis, quQd jnre mireris» neque dpnd A tur. Epistolas ab opusculis et sermonibns sejunxi-

illonim temporum kisloricos, neqiie npiid eos qui mus. Permista eniin et coufusa iii utroque eraint

noslra vel avorum memoria illustriuin scriploruin oronia. Scd iii epistolis, quia in cndice Viiidoclnensi

indicestexueruni» ulla usquam est mentio. Huicnos perpancae erant , Ccnomannensein secuti snmus ;

silentio ut aliqua ex parte roedereniur, vilx brevia- ordine etiam intaclo, iiisi quod epi&toias aliquoi*

riiim ex ejiis ipsius epistolis collegimiis : Inm aliquot qnae extra ordinem, ulpote post primam, opinor,

deinceps ejusdem »vi ile illo testimonia, iiidito eiiam collectionem a Goffrido scriplae, inier alios traciatiis

Fr.inci9ci Torrensis noslri etogio ; ciijus diligciitiae et sennones sparsae legebaiilur (quibus et asteriscos

iroXvffTo^»^ Goffridi Opera, quae ca!leros fiigisse vl- in indice, ul tui qiioque sint judicii* prasfiximus)

debaniur, minime iatueront. In edilione porro ador» suis quasqiie locis ad caeteras adjecimiis : toluniqiie

nnnda liinis exemplaribiis antiqiisc ei probft utroqne utrarumque corpus Iev»ndi rastidii gratia in libros

iiofae iisi stiiiius. Nam prseter Cenoinannicuin, qiiod quinque parliti sunius : cum lccioribiis plerumque

e S. Pelri de Cullura rcenobio nacii jam eramiis, idem quod iter racicntibus evenire soleat, quibut»

slteruiii nobis e nionasterio sno suppedilavit prolixa ut Nutnalianus ait : ei siiignlaris D. Ilicliaelis Subleli abhatis Vind<ici*

nensis t^unianitas^ Cui quidein opiiscula duo, xiii l^ Intervatta via fettit prvtttare videlur^ iiempc, ac xviti debemus, quac in altero desideniba:!- Q«t notai intcriptus mittia mutta tapis.

GOFFRIDI VITA.

Goffrido paivM fmt in Andogavis : geniis clarHm magistroque iisus Gnillelnio, ad quem libro iv scrU

Inprimis ac iiobile, quod indicat (J<is epislol-.i 2 et bit; prima selate inier nionncbos Viiidoclnensis mo*

aliae, lii qtiibus Raiiialdiiin Crcdonis dominuin, ct nasterii , qiiod Goffridiis Martelliis conies paucis

Mauriciiim e)us fitium consanguincos suos vocat. ante annis in Ciimuiuin finibus fnndarat, nemen

EJucaUis a Guarnerio arcbidiacono Aiidcgavcnsi, dedit. Nccmallo posf, noviiius adhuc cf juvcrIs, ac

n COFFRIDl ABBATIS TIN DOCiNKNSIS l^

diaconns tantum, Bernoite mortiio, qiiinius ejusdem A arbilros controversiae, quae de major.itu et sciiescal-

c(»aol>ii alibas renunliatus est. Tum ab Ivone €arno- lcnsi opisco|>o inangiir.ilus, Ro namque ad Urlianuin II, GniheiliiKC raclionis tneUi httitaiiiem, prorectiis, idiinori.ili pintiificcni henefirio dcvinxit, pecnnia unde L iit^niniiin, et lurriin Crescenliam rediinerel, c^rr.inin colIal.i. Q.io nomiiie priniiis omnium pcilcm Urbanu iii sede ponliflcia ruin Latcrano resliluia osciilatiis cst. A qiio et preshyter sacralns, Rccle- siain ciiam B. Prisete, unile vi a Guilbertinis dejccli fiicrant ViiK.locinenses. ciim ann^xa cardinalisdignl- tate posllimiiiio recepit. Reversiis in Galtias Snbnu- nim ad Ligeriin eolem ipso aiino, qui fuit Chiisti 1094, ab lltigone legato ail Fulconis RccUini coniitls explationeni acciliis est. Tiiin seqnenti iiiox anno

cia Franci-jc ab Andcgavorum eonrne inovebaiur. Monasiertuin suinma cura et vigilunlia rexit, ila la nullum illo lola Gal ia, qiiod noii iiiio loco prncdicat, ea seiate ordin.ilius bnlx*relur; et qiianquam non- nullis aspsrinr videbatiir, ipsc lainiMi se ad iirlni gentiain natiira proniorem fiiissc scribit. Provciiius vero atquc opes exlcrnas sic ainplificavit, iii nioiia- steriunidiiplo quani accepcrat, lompletius copiosiiis- que reliquerit. Se<l innliae illi , iil inos est , duin antiqii < illitis jura el possessioiies tucretur, ciim vicinis episcopis, abbatibiis ct pi*incipibu« viris siibeundu! niolesiiae et «ronieiitiones rnertinl. Ingenio fuit acri ei vivido; qiiod insacris pnccipiie litteris canoni- busqtieexercitalum omiiia passim opera cum singnla-

ad celebcrriimitn apiid Aivernos contiliuin ub Ur- B ri ejus pielate lestantur : liberiatcin vel unica ad

bano vocaius interfuil, ailfiiturus etiani I^aierancnsi Pascbalis II, et Romano iiem Calltsli II, a quibus pariter evoc4ibatiir, nisi aliernm iier breviias lem- poris, alterum liiemis asperilas exclusisset. Urbaiio sane, quoad vtxit,nnici filii instar cbariis ruit:qncm elioin Vindociiii , ac postea Pasi h:ilem iindeniim dierum spatio hospilem habiiit. Callislo aulero vclLTi ncccssitudine conjuiictus, el, qiiod iitriiisque mutux cpistolae oslendiiiit, iulimus ruil. Qno prxlerea in numero apiid Ludovicum VI regem GofTridi nomcn fueril, lioc declarat, quod a rcge delectus est intcr

Paschalein oe iiivestitiiriH ab co concessis epistuli : fl.tem ac sludiuin erga seilein npostolicam, ct;Jfis speciatim filii siint abbates Viiidocinenses, tum iiii* petis.x, qiiaspro ea maximas recit, luin su.sceptoruin itinerum labores : in qnibus Alpcs pro Ecclesix Ro- maiix ntiliiate diioJecics Iransccndit, lcr eiiam ab cjns ailversariis captus est. De obitii irihil compoi* tiim, ad extrema flonorii II leinpora pervenisse » lionorii ipsius ad Goffridum lilterac, anno 1129 scri- pijc fiJem raciunl.

TE&TIMONIA

Tolerum aliquot ejusdemfletalis scriptorum, et neolerici unius de GolTriJo abbata

Vindocinensi.

L

Bngonit archiephcopi Luqdunentis^ $et(h apottohca: legati, lilierte de Fuleoni$ Rechini comitii a6so/K- Ifone, CHt Golfridui iuterfuit,

Ilngo Lugdutiensis arcbiepiscopiis, apostolicie sedis legatiis. dilectissiinis in Christo rralrihus ar- rhioniscopis. episcopis, abhalihiis. et omnibns sanclae Dci E^tclt^siac fiilelihiis, salntcin.Communi orihodoxo- rum omniiini nolitia; trailcre dignuin judicavimns, qnalilcr ex nnrcepto doinini noslri papae Urbani

{>ro causa Fiilconis Andegaveiisinin comilis iisque ad ines Andegavorum vcnicndi obedientiam snscepi- inus, Ht eum a vinculo annthematis qno diulino feinpore innodatus cral pro captione rratris sni Ganrridi, qiicm in bello pnblico ccperal, absolverc- ntus : ciim tamen ipse coines rationem reddere, aiit satisracere, aul jndicinm subire non subterrugcr4>t : iino scinper paratns cssct : et nt viroriim prob^ibl- lium clericorum ct laicoruin rclaiione cognovimus, praefatiis rraier ejus, tempore qiio captiis rnit. a Siephano cardinale Roman.nc selis legato pro mnlli* moda iiijuria, qiiam inrerebal Turonensi Ecciesiac, et abbati S. Martini Majoris Monasterii, excommii- nicatiis erat, et Fulconi huic principatus Andega- vciisis comitalus ab ipso legato ex parte sancii Peiri donains erat, quein quidem et ab avuncnlo sne Gaiifrrido concest^um ruisse^ virornm probabtliuin dc HObtlibus suis veraci cognovimus relaiione. N>s

G igitnr hac siiscepta legatione, nl vigor apostiritca ohe<lientia) majori a iiohis traciaretnr ancloritate, venerabilem fralrem nostrnm Bilnriceiisem archi- episcopnm exsccntionis hiijns adhihiiinHis socinin : et sic simul positi rratrcm comitis, qncin capinm audiebamns, consiillo atlivinius, qiein lia dcsiiiicn* tem, inveninius, nl rerehalnr ab omiiibns; nt pror- siis iniitile cl vannm videroliir regcnd;e cl patriie comniitlere principatum, qiii sibi et onmihns stul- lilia sna factiis fuisset inntilis : nsque adeo, nt ncc per nianiis nostras a captinuc vcllet eripi. Vciilmiis ilaque ad cocnohinm S. Florcniii, el in die naiivi- talis S. Joannis Baptistx', viroriim rcligiosornin cpiscO|ioruin et ahbalum, qui invtlati advcneranl, Fulconein comitcm paraliim salisracere atit ralionem rcildere, nnaniini'Oniiiium voto etlaude absolvimns : acceplis ab eo secnril.ilibtis, nl si rrater ejns mclio- ritalein sensus reciperel,ex prxccplo domini noslri pap9C, vel nostro, aut concor.liam raceret cntn eo,

D aut jiidicium subire paralus esset : iiec nxorem diiceret, de quarum numerosiiate CHipabaiiir, ahs- que nostro consilio, ciijus rei geslte scriem vobis pandere judicavimiis. Religiosorum aulem, qni ad- fnerunt, nomina hacc sunt : Aldcbcrtns vencrabilis Bilurtccnsium archicpiscnpiiR. Oiiveldus Cenoma- tiensis episcopiis. Gnillelinus abbas S. FlnrentH. Bcrnardiif abbas Majoris Monasterii. Bernardus abbas SS. Scrgii cl Bacchi. Girardiis ablias S. Al* bisii. Nnril lus abhas S. Nicolai. Baldricus abbas Bur-

55 EPISTOLA:, ^ LIB.

Svlienftls. Gaiifrldfis iibbiis Tlndocinensis. Actiim \ esl anno ali liioarnalione l>omiiii 1094 apiid abbaliain S. Floreiitii, dic resto S. Joaniiis BaplisUc. II.

ff.

honh ephcojH Camotensis {epht, 40, ad Gofrldum).

Ivo, liiimilis EvcclesiaeCarnolensisminister.Gaiirri- do Viiidociiieiisis iiionasierii abhali, <Mini dilcclionc atuieiii. Ii3m EpUtoia 57, di, 93 el 94. IH.

llHgonfs </e Cle^riU^ miUlis Andegav. inCommfntario de majoratu et SenescalciaFranelte^quemintegrum pnt noiOM edidimus»

Rex Litdovicus reniiisivti Fiilconem comiiein, ut ife gnerra ista etim jnvaret. Coines vero respouilil qiiod niillomodo ei servire dcbcbat. Eiiin nainqiie ex majonitu et Senescalcia exhnerediiaibat. Tiinc rex Liidoviciis per Ainalriciimde Monle-Forti.avnn-

Ca//ffff // papm episiola ad Cofridum abhaum Vindocinentem,

Callisms episcopus, serviis scrvoriiin Del, dilectis» simo in Chrislo Glio siin Gaiifrido Vindodiicnsi :ib- hali, sahiicm el apostolicam heneiltclioneni. El tuas in lUinnnam Ecclesiam dcvoiionis, etc. Vido iu Callixto il,

V.

Francitci Torrensii in anlapolegitico pro residentia pastorum, Dicerc anlem plebem aliqiiando clegisse episcopos« »iit posse n odo, ad h.-eresim de investitnra eeclo- siastica a laicis arrcpta prrtinere polest, quani Romana synodns Gregorio VII poiitilice ckimnavit» et h-c noniinc affecil, nt eliain Goffridus Vindoci- nensis abbas vetns auclor, et va'de in Scripinris sanctis enidilus, in libro De ordinatione episcop. et

fiUiim Fnlconis coniitis, et per Gaurridnm abbaiem n invesUtnra laicorumad Petrnni cogiiomoito Leonem Viniiocineiisein. ei Radiilphnin dc BaIj(cn'iaco Ccclesix Romanae cardiiiateni srripsil, et in epi- mandavU comili, de omnibns istis el inajoribns alils stola 7, ad Pascalem ponlificem de pac:o inito eum istorum consilio se versiis comitein eniendaturum. rege Teutonico.

GOFFRIDI

ABBATI9 VINDOCINENSIS, S. PRISGiE CARDINALIS»

EPISTOLJ;.

LIBER PRIMUS.

EPISTOLA PR1MA. l>oNiiao e/iartssjnie ae wetierabili papm Urbano^ Gof"

fridttt &uiis« reverentiam cum purce dileclionis obse-

^ttio.

\ Sanctiialem vestram visilare cnpicns Romam renire disfiosuerani ; sed quat adhuc valde me cru- ctat febris qnartana, deiinuit invitnm. £t quia velie adjacet mihi» si quando Deus posse doiiaverit, ve- nire usqne ad vos non pigrilabor, beata visione testra satiari non mcdiocriter optans. Imeritn, Pater dulcissime, apud pieiatem veslram obtincat servus vester litleris vesiris benedici pariter et salulari. Santonenst episcopo (1), hnmililer qineso, praeci- piatis» ne Ebloiiem, qul vobis sempcr inobedicns

(I) Sffn/oiteiui episcopo. Rannulfo, ad qncm de

eo4lem Eldonc scribit lib. iii, cpist. 31.

. (S) Patckali papes. Id nominis primo. Exstal hic canon apud Ivonem Decreli p. ii, cap. 84, cujtis ctiam meminenint glossographi cdiiionis Roman.^e decretonim Graiiani i, q. 1, Quisquii^ sed Paschali n tribiiunt, cnm primi diccre debtierint. Primi et- ciiiin fuisse vel hinc Goffridi locus ostend t, cum ad Urtiannm II scribat, qui P.ischaiein II anteccssit.

(3) Neopkytnm factum episcopum. Neophytns hoc loco Don novilios Christianns , quo setisu Apostohis neopbytnm fieri vetat eoiscopnm I ad Tiinoib. iii, 4*1 ftjnodus Nicsena can. 2, sed nnvitius clcriciis, ex iiJcoriiin cortu in sacrnm ordinCro recens ascriptus,

C exstitit, aliqaa oceasione 2 absolvat, nisi priiis ne- bis satisfeccrit de invasione lerrae nostra;, et de rcddilibns, qnos per qualuor annos injusie habiiil. Praesentium litleraruni portitorem virum nl g:osum» amatorcm justitiae et veritatls, et, ut vidctnr, per omnia zelnin Dei habentem, bonitas veslra nullate- nos dubitel. Ilic est eniin qui in partihiis noslris« quasi primus et maxiiniis, cum Prophe<a clamare non cessat : Quis eon$urget mihi adversus malignan» test nttt qnis stabit mecum adversus operantes iniqui' tatemf (PsaL xciii, 16.) Paler bcnigne, nnper cano- nes relcgens, quamdam setitentiain inveiii, qnae Paschali pap» (2) inscribitur, ubi tieophyinm fa« ctum eplscopum (3) baereticum vocat ; et sicut Si«

0 et novns adhuc. ut Gregorii Magni verbis utar, in sancla convcrs;itione. Nain et lios quoqiie neophyios dici Gregorius voiuil, ct ab cpiscopali gradu iinn cum Simoniacis anatbemate arceii. Lib. it, eprst. 5, ad Virgiliam, et lifi. vii, epist. li*2, ad Syagriiim et alios. Et si enim primis ssculis propter Ecil<*st;c necessitaiem creati utriosqiio generis episcopi fnc- rant non panei , ei in qnibnsdam prasclare siiccessc- rai, nt in Plnlogonlo Anliochiie, et Ncctario Gon- siantinopoli, et Ambrosio Mediolani, et Sidonio nO' stro apnd Arvemes, ei in aliis; postea lanien, sub- bia necessitatc, interdici« ambilamqne hominxnn ad sacros honores repctite prosilientinm. eoercerl placuit. Synodoi sane Arveroensisii, nondum edtia,

\

S8 GOFFRIDl ABBATIS YLNDOGINEN (S 50

Ntoniacum, iu et neopbytiim a sancta Ecclesia de- A inopinaia necessit.is non defiili, qtine mcx Yoluniail

penitiis 3 obstiiit. Siiiit ciiim in pnrlibiis nostris

bere separari docet et pnccipit. Haec autem sen lentia iitrum inler canonicas recipi debeat, satis non Yideo. Sed quod miiius iridc percipio, pater- nitaie vestra edoccntc scire dcsidero. Valeat maje- Btas vestra.

EPISTOLA 11.

DiUeiUiimo domino ac venerabili papee Paschaii, Golfridtts per omnia iriu<, cnm dileciione debitam servitutem,

Ad vos venire, opUme Paier, paraveram : quod qunnlo desiilcrio explcrc cnpieUam, si eliam lingua mea sileret, testis est mihi parniiis ipse queiii feco- raiii. Sed dum prompta voiunlas vcniendi adfuit,

{Edita deinde tom, II Conc. (lalliee p. 589), Aure- lianenscin v iiniialn, pniilo niite Gregorii ^eiatem, utiius anni spatiiim neophytis pr^eluerat c:i4i. 9, his verbis . Ui tndlus ex laicis absque anni conver- satione prwmissa episcopus ordinetur, ita ut intra anm spatium a doctis el probatis viris Hisciplinis et regulis spiritualibus plenius insiruatur. Al Gregorli senleiiliain el veiba seciiliis est suo canonc Pascha- Hs. Scd qu(Ml in eo scripiiiin cst iieophytos isios, si episcopi tiani, hxreticos a Grogorio appetiari, cum apud Gregoriiim nusquam legainr, suhdililiuui vi- detiir. Qiuc cnusa rorlnsse ciir de cnnoiie illo ambi- gat Goilridiis. Neopliylorum tamen lia^resin eliam Ivo niincupat episK U9.

(4) QuKtani satis nobiles, Pra>posiii Olarionis Saii- tonuin iiisuhc, ubi has consueiiidines exigebant. Lib.iii, epist. 58, ei lib. v, epist. 20.

(5) Principis po estatem. Guillclmi Aquitnniae du- cts lib. V, epist 20 ct ii. Vindociiieuse caenobiinn fundaninl quidem GofTridus Martelliis comes Ande

obstiiit.

quidain s.Uis nobiles (4) genere, sed miiliitm igno- b'lcs acllom', mihi qntdem carne propiiiqui, at moribus el viia loiigtii(]ui. 11! de rebus moiiasl» rii, ciijus, licet indignus, coraiii gerere videor, perversas quasilam exaciiones sive coiisuetudiiies extdrqtieie laborant, quas pra&decessorcs enniin loii^e nnic per violentiam rebus ipsis impressemnt. Qnos rum per ecclesiasticam censuram a sua impielate revcc ro minime potuissein, coepi Inborare, si quo modo llecti potuissent per principis potesiatem (5) : ciijus vide- licet antecessores inonnMeriuin fundaverunt , et bealo Petro in pnlrinionium ct alodium (6) pro-

siye exactione quictas auclorilale et assertione do- B mini mei regis Fraiicoriim Uenrici, Theodorici etiam Carnotensis episcopi consilio, hento principi ap;>- stolorum Petro, et RoiiianAR ejus Ccclesi:e tn alodiuin obtuli et patriuionium. Solunimodo loci dereiisioiiem niihi et meis siiccessoribus Andegaveusis pairiae priiicipibus rettiiens, ad apostolicx sedis hoiiorem scilicet, et ad perpetiiam anlni:e meae et sticcessonmi meoriim salutem. Cuin vero iiepoti ineo Fulcoui ho- norem ViiidociiieMsem , quem Pntri ('jiis Bodoni cui- dam Burguiidioni pater meus Fulco cum lili.a sua sorore inea Adela sine mea concessione ei assensu ante coutuierai, doiiavissem ; ahbntiam ciiin oiiini- biis quic tuiic habebnt et h.ibitura eral ipso nepute ineo concedenie relinui, et ut ahbatiatii ipsani et omiies res ejus, pro Dei amore, et nosiro dcligcret et coiiservaret, nec aliquo iii lempore a potestate Andegavorum comitom subtraberet, diligcnter ad- inoiiui. Quod ille multuin supplicitcr suscepit, et sponfanca voluntaie hocse mihi obtulil juraiuruni.

gayeiisis, ci Agiies «jus iixor : venini Agiies aiiiea ^ ^"'** •"'*"» <^""' ««'•onibus ii.eis coiisiIk», ine sii»-

niipserai Guilltilnio comiti Aquitano, Guillelmi Ca put-siiippu! lilio, ex eoque coujiigio progiiatus Gutdo Guillelmi liiijiisce principis nvus. Ejiis igitur proavia Aierat Agnes fuiidatrix. Monasterii porro Vindoci- uensis defcnsores erant coiues Pictavensis una cuui Audegnveiisi vi Viudocinensi. Urbaniis II, in diplo- niule aniii 1098 : Pra:terea statuimus ut Andegaven- $is, Piclavensis, ac Vindocinensis, eomites cmm lem' pore sint defensores et adjutores ejusdem loci ad /lo- tiorem apostolic(e sedis,

(6) In patrimontum et alodium, Hoc multis locis repeiitiir a GoCTrido. Passliu etiam in diplomnlis poiiiificis, aliisque Vindociiiensis monasterii tuoni- inentis, ut in labulis fuiidalionis, et in iis quibus GoiTridus coines fuudutor lestattir se, cum Vindoct- nensein coiiiitatuiu Fulconi sororis suje filio donaret, de inonasterio excepisse, cavisscque ne a potesiate Atidegayensium coiiiilum siibtraheretur : quas qui

cepturum sacrameiitum respondi. Veniiniis itaque ad ecclesiam Bealse Trinitaiis, ibique super textuin Evangeliorum extrinsecus de auro rabricatiiiii et su|ier ipsum altare mihi juravit, quod abbaliam et ciinttas res ejus ad honorem Dei el lieaii Petri quanto melius posset conservaret; nec nbbatem l:»ci vcl inonaclios se scieiiie qualibel occa^ione mole- staret ; iiec aliquam consiietudineni vel vioenti.tni rebus coruin inferrel : nec iinqunm nb ipsn Viiido- cinensi abbatia Andegavensis comitis expelleret po- testatem, etiamsi pro aliquibus rebus couies Aiide- gavensis sibi guerrnm moverct. Coiicessit etiani ui quidquid nb homiiiilius suis in lolo comi:aiu suo inonasierium vendiiuiu esset vel datiim, quatenus illiid muiiachi Vindocinenses absque sua vel succes- sorum suoruni coutradictione seu consueiudine pa- cificc possiderent, et quidquid inde pro uiiliiaie monasterii agere velleni, liberam facultatem habe-

dem rmegras polius hoc loco subjiciain. luin uuia ^ ''?"^- Acium esl apiid Castrum Vindocintjm in Eccle- breviores sunt, luin quia origiiiem indicant paucis sia sancia Tnnitaiis, aniio ab Incarnaiione Chrisli

viiigo notam comilum Vindocineitsium; sic igilur babent.

Coffridi MarteiU comitis pr<eceptum de iw.eta mona* sierii Viudocinensis.

i \n nomine Salvatoris Dei, et Doniini nostii Jesu Christi. Ego Golfridus <iivina miseraiioiie Andegavo- rum comes, noium facio omnibus snnctae Ecdesiin d* delibus, quod monaslerium iii honorem sanctae el iii- dividuae Trinilatis in quadam possessione inca, qiiae jiire li;ercditario apiid Castruni Vindociiium mihi coii- tingebat, pro saluie animx mex parentumque ineo* rum sumpto ineo fundavl, ot juxta possibiliiatem meam rebus pmpriis exsiruxi , monachoruinque coi> gregaiioneui sul> regula et abbale viveutium divina operaiite clcujeutia coiistitui. Monasterium autcm ijHUin ei les iliius universas ab omni coiisucludiiie,

millesimo quinquagesimo, indict. itt, regnante Hen- rico Franconim rege, anuo iinpcrii sui iioiio deciino. Utisuntqui adfuerunt:

« Ego Goffridiis Andegavoriim comes, Fulco ne|K)s meus, Eblo de Blasone, Uainnldiis de Malolebmrto, Mchardus de monte Aureo, Landric is de Balgen- tinco, Hubertus de Muiiitione, Fulclieriiis de Turre, Roberius dcMonte Canlorio, Kobertus de Burgodio, Goiriidus de Pruliaco, Adelardus de Cnstro Goiiicrii, ilnrduinus de Kupibus, Salomon de Lavarziiio, Ni- velo de fracla vallc, ingeibaldus Brito, Gothnnlus Budellus, et alii multi.

< Signum f GoiTridi coroitis Andcgavcnsis.

< Signum f Fulconis comitis Vindocinensis. Groirrid^i Martello sorores duas fuerunt : llildegar-

dis ex qua ei Alberico Vastinensium comite orti sunt GrofTridus el Ftilco Rechinus, posterique eorum tro-

n EPISTOLiE.

priiim, eiim rclHis ab ipsiim peninentibtts obtiile- A riiniC?). In lits itaque valde suspeiisiis deiineor; f>(tA mox ui Tcrilas, pro qiia laboro, per graliam siiain ab liac siispensione nie liberaloin babnerit, sanctilatein Testram, prout digniim est, Tisitare non pigrilabor* Interim tamen, piissime Pater, aptid paternitalem Tcstram obtineat serviis vester litiera- luiB yestrarum visioiie salutari pariter et lastari: (\uanim aiictoritate tyrannorum inliuinanitaiem, \ino \testialoin saevitiam refrenemusi quam vix aut nunqaam aliler refrenare poieriinus.

EPISTOLA III. DUecihsin0 ae venerabili Pairi 9U0 Paschali papm, Goffridnt Vindoeinensis cctnobii minisler indignns^ dei^tfam cum dHectione ohedienliam, Alodium l)eaii Pelri, Vindocinense videlicet mo- ^ naslenuni, cujus gubcmaiidis rebus hiimililas no- stra 4 praeesse dignoscitur, in lioc inundo, quasi in maris niedio, gravi niinis tempcslate perurgelur. Non quidem jaro, ot assolet, saectilari violentia dc* vaslacur; sed l.«^iombtts pariter el injuria pontifi- cum, qui Ecciesiae defensores esse debuerant, assi- diie molestatnr. Ipsi namque nobis mala faciunt, ei qiix ab aliis illata fuerint satis lilienter consen- tiiini. In Cenomanensi itaqiie episcopatu Vindoci- ni^nsis oomiiissa (8), ob scelera sua de coiiiiialii eje- cta» Ecdesiam quamdani nobis aufert, et alia inulta. Episcopus videt, et inultani rapinam paiitur : sa^pe qiiaesita jusiiti» jura non exercet. Ip e etiam quein- dam monachum (9j noslriini rngitLvum, cxineiila- riuin qiiiJem, non lainen iKibenlem cbariiatis cs- ^ mentum, qiio vivo lapidi Chrislo jungatur, nobis rc- eiamantibus, ob utilitatem suae ariis secum detinet. Ibi ipso sciente, contra proposituin monachit carnibus vescitur» ei oinnino regulae saociat contrarius, perni- eiem animae sux cam corporis turpltudine operatur.

~ LIB. I. 3t

In episcopatu Andegavensi quamdam ecelesiain in una parochiamm (10) noslr.irum, nobis coniradi- ceniihus, scimus esse plantatam : non quam Paier coelestis plantavit, sed qiiam ibi laicus quidain le- nieraria potenlia impressit. Cujus actionis episco- puin senlimus assertorein, quem taiitre ii^jurijc vin- dicem habere debiiimus et correclorein. Episcoptis vero Santoiiensis (t1), qnod monastertum nostruni per triginta et eo amplius annos absque onmi reclaroalione possederat, 5 nobis absentibus , imo nescientibus , quibiisdam aemulis nostris ut accipe- renl licenliam dedit; iios denique vestras sanctae palernitatis audienliam appellanies audivit. Sed apud vos« Pater, prosit, quod aptid illum penitus obfuit. Qiioniam vos diu es^ amanlissime domiiie, non visitaviinus, suppliciter et obnixe precamur ne ob hoc servis suis misericors vesira sublimilas in- dignelur. Non enim alia de causa distulimos » nisi quia eos, si non oiniies, ex ipsis aliquos, quib.s injiMte premiinur, in vesiro jitsto examine prassen* tes hiibere desideramus. Unde vesinc sanctilaii loio corde, tota aiiima, toia \irtute supplicainu«, quate* nus viscera apostolicae pietatis, qu:e opprcssis oni- nibus succurrere consuevii,.juxia dcsiilerium no- slruin sentiamus, nt vel sic ssevire desinat teinpesuis quam patimur, et , quod decet monachos, opiSta quiete perfruamur.

EPISTOLA IV. Bealissimo papm Paschuli^ charissimo domino $uo et Patri^ omnis congregatio Vindocinensis mo- nasterii , eorumque indignus Pater Goffridus , </#- bilam cum ^liali timore subjectionem et obedien- liam,

Injuriis et persecutionibus , quas Carnotensis episcopiis (12; nobis susciiavit , et suscitari fecit, vaide fatigati, ad sinum niatris nostrs sanctae Ro-

mites Andegavenses : quod prodit inier alios Ordcri- ciis.Viialis lib. iv Historise ecclesiast.; et Adela, qnam Fulco ?i<!rra paler, ut hx tabulae declaran*, Dodooi, seu, qnod verius pulein, Odoni uxorem de- dit coin comiiaiu Vindocinensi. Ex Odone porro ct Adela satns HiigOy fous et caput fauiiliae coiuiiuin yiiidociiiensium.

(7) Et aiodium obtulerunt, Alodium olim dicebani fiwdum liberum nultius juri obnoxium. Unde et iios pnediuin litHsri alodii nunc eliam dicinius, quod nec fidem nec pensiutionem debel, in quo differt a feiido, quod lidem et doniinium debet. IvoCarnot , cpist. 1G8 : Emit comes Rotrocus pariem iUius fundi qu(e alodium erat^ id est quae liberi juris erat : pars enim altera fuiidi libera non eral, ut pole in bene- ficiuni dala. Dare igilur in alodium, esi transferre in jiispropriuin. Ai dare in reudum non item, quia fuodi fendalis proprietas nianet pencs. superioreiii doiiiiiittin; ususrructus tantum vassallo concedttur: €ui proinde quod est feuduin, id ipsum doniiiio esl dlodium.

Retinent hodieque priscum alodii vocabulum vici aliqiiot in Gallia, qiios quia liber» conditionis erant. alodia et alodos appellabant. Nam alodos etiamuuin vocant Andegavi, quos Adeta comitissa S. Albino dedit, et PicUvi monasterium S. Marix de Alodiis, qifod iu ejus nominis vico situni esl.

(^) Vindocinensis comiiissa. De ea non liquet, scil etd^^iiry iiitaai inyaserat, nomen Saviniacns lib. 111 ,

epist. 15.

(9) Quemdam nionachum, Joannem, cujiis crebra mentio iii episiolis ad lldeberiuin episcopum, lib. iii.

(10) Ecclesiam in una parochiarum, Autiqui i«c perpeioi jiiris fuit, novain ecclesiani sine episcopi, cujiis in dioecesi sohim erat, |>eriiiissu non oRdidcari. SyiiodusChalccdon. can. 4 : "eSoScv im^hu fih /Ar^dauoO oexodofAttv /An^i ff\»vc9Tocv fiovoo-rij^cov, ti cuxTnpcoy o-.xov napa yvwuiQv toO rnc ffo^iwc iirimnou. Quod jus iu sai.cluni apiid reg<s nostros ftiit, ui sua eliain It^gc

D et piirfndi exeinplo lirinarint, capilul. lib. v, cap. 182. Placuit nobls ne capeitm in nostro palaiio^ ret alibi sine permissu episcopif cujus esi parochia, fiant, Uii4»d ergo episcoporuin hac in re jus fiiit, idein suum esse abbates volueruiit in parochiis, qu;e iii ipsorum erant polcslale. Tale autetn Cluniacensium jiis ftiit ex Liicii 11 privilegio : Prohibemus, iiH|iiil, ut infra parochias ad jus Cluniacensis monasterii pertinentes absque Cluniacensis abbalis consensn uu'- Ins ecciestam xel capellam wdificare prdesnmat, Itoitise aniio 1154.

(il) Episcopus vero Santonensis. Rannlfus idcin, a quoinsulaiH Flaici, de qua hic serino, semel atqiie iierutn inon:istcrio suo suutractam queriiur lib. 111, episi. 57.

(12) Carnotensis episcopm, Ivo, qiio cum de ▼exa- tionibus istis niulu STppe expostulat iib. 11. Scripta qtiidcin epistola lotitis monasterii nomine , sed a Coffiido diclala, Knmanique ad Pa^chalcin aH/«la»

50

GOFFRlDl ABBATIS VINDOCINENSIS

40

nian» Ecclesise, in«imiU:Mii justiiiuc silienlescoiifiigi- A luus ; pro cujiis oniore ac fiilelilale nitiliimoilas epi* scopi inrcslaiioncs 6 ^^i** porlavimus. Ad Romanain ilaqneconrugiiiiiis Ecclesiain : ciijus sub alas iuaier- iiuaiis (luin congregari el foveri, proul jusluin est, clesiderainus, nos disgregare el Iribulalionuni fu- nibus alligaios inde abstrahere moUtur prxdicliis episcopus^el conleniptis sanctx catholicx et apo- siulic» sedls privilegiis , quos ab iniiio nostrje creaiionis inatcr oinnium ecclesinruin Romana Ec- clesia proprios cl speciales filios habuit atque lacte 8u« dilectionis nulrivit, quia sibi vindicare non va- let (13)1, cxsecrandis vexatioiiibus conatiir exslin- giiere. Unde, optiuiof et honesiissiinae vitoc Palcr, ▼estrain pietalem liuintliter iinploramns, quatenus

EPISTOLA Y.

Gloriosceac venerabiUs vila; Palriti domino Paschati

iancla: et caiholicce Romana: Ecclesia! pontifid^

fraier Goffridm peecalor dicius abbas Vindoci-

nensiSf quod pntri filius et dommo servus,

Liiteras ^ancdiatis veslrje r.um gnudio elrevereii-

tia qua debuiinns susccpinius, cisquc debitam ole-

dlciitiain, prout dignum crat, exhibere voluimus;

et quidquid a beattiudine vcslra nobis in liueris

prjecepluin fuerat , complelum utiquc fiiisset , si

inobedieniiu Archembaldi dicti abl.aiis (14) Saiicti

Albiiii et qiiorumdain moiiachorum sibi faveuliuin

non obstitisset. Sanctum qiiidem et justuin vestriim

mandatum fuerat; sed qui Sjustitiam el samtita*

tem niinusdiligunt,ex oinnibusquae praecepistis ni-

educio de vagina beati Petri gladio, cpiscopiis el ^ hil oinnino fecerunt. Hinc igitiir vcstrae discretioni

qui sibi iii iiijuriis nosiris obieinperaveruni sic cor- rjgantur ut caeteri tiineaui, et a nosira perbcciilione retrahant manus, ct sub praesidio apostolicae virtii- tis, qux inonachos decet, quieleni habcrc valcamus. Hemeiitoie, dileciissime Pater, venerabiliuin proide- ccssorum veslroruin qui vos ad aQlhereas mansioiies pracccsserunt : quoruin sancta astutia, iicct in mul- lis divisa uiinor esset in singulis , in causis tamen monastcrii nostri, patriinonii scilicet bcati Pelri, se lotam, prout videbalur, colligebal. Illi quidein, sicut eorum honorahiles cpistolae quas taiiquain reliquias reKOrvamus, veraciter testincaiilur; bcnefacloribus aoslris miiltipliccs gratias refercbant , et eos qui noft impugnabant, severissima iiivectionc argucbaiit. Illis temporibus pacem 7 habuiinus ct quietem ; et miliiare Dco licuit,iion iniplicari mundiali ncgotio. Nain , si quis nos molcstarc cogilabat, ibi morieba- tiir ubi orta erat iniqiia cogitatio. Nunc autem tri- bulationibus atteriinur, fatigamur injuriis, vcxa- lionibus, ct inaxiiiie Carnotcnsisepiscopi, lalioramus. Al, de vcstra bonitatc , clcmentissiinc Pater, et aequitatis iiHcgritate oinnino confidentcs , ab his oinnibus liberari nos crcdimus. Gravamina, qiiibus a memoralo episcopo preuiimur, et sub quaiilo illius oncre gemimus, propter niiniam morositateni tacui- mus, ct domni abbatis liiigua n.elius omnia loquo- tur, quain indicare possit epistola.

(15) Yindicarenon valet. fdeo non potcrat, qnia Thcodorirus episcopiis suo et surcessoruin nomiiM*, moiiasienuin ViiKlocitiense ab cpiscopnrum Carno- tensiiini poleslole iihorntn recernt priviiegio, quod ad cul( eiii operuin GoiTiiiti cdidiintis.

(M) Archembaldi , dicti abbatis, IIoc argumenluin tr. datiir in cpisloln sequcnii.

(15) Beaias Prucce ecclesiam. Et hoc eUam peti debet ex cpislola 9 hujus libri.

(16) Domnum Paganum bealt Albini etectum. Vc- liis et nobile S. Albini caenobiuin Julioinagi Ande- gavoriim, iii quo post Girardnin II creatus ahbas Archembaldus anno Ghristi 1106, cnin sua sponle ahdicasset, sufleciusque in ejiis lociim esset Paga- niis, mutala mox vohintite abbatiam iterom affecta* vii , obiinuilqne ul Pagaui electio infringcretur. Pro Pagano lilteras ad Gofrridnm dedit Pascbalis, de uuibns epistola praeccdcnti; sed ei nec litterae ponii- (ici;tr, iicc adhibiiae apud legntuni cf eplscepum Au-

(I

incumbit quod inobedienler acluni est corrigerc; ut vel sic universi cognoscant qtiam gravc sit apnsiolica praecepta conieinnerc. lUile cst eniin, jtno necessarium, ne haec tania praesumptio nuna- chorurn inulla remaueat, forte de monachis suiiipra occasione iu gradu altiori pcstis inobedienliae caput erigere prjesuinat. IIoc iii ^aniio, dilcciissime Pa- ter, ad vos venire dcsidcrio desidcravi; sed iii- firmitaie et mnlliplici monasterii nostri necessi- iaic detcntiis venirc non potui. Sed , Deo voleiiie, quam citius potero ad vos veniam heatam faricin vestram visurus; ei B. Priscae cccleb-iam (15), \t\ dc ccclesia justitiam , si bonilati vestrae non displi- cet, quod minimc displiccre dcbet, recepturus.

EPISTOLA VI.

Bealiitimo pap(c Paschali, chari$»imo domino et Pa-

tri , fraler Goffridus , S, Romantt sedis humili$

servus^ debiiani cum dilectione akedieniittm^

I>omnum Paganum beati Alfoiiii elecium (16),

quem mihi niinimo sorvorum vcslrorum vcstrsc

auctoritatis decreto contmendastis, ficitoie vernciter

multa gravamina passum. Prius quidem electio stia

sine judicio et audientia ei abUita eai« Postea per

invidiain in locum, qnem per electionem frairuin

suorom obiinuerat, Archembaldtis subrogatns 9

csi. Qui, me praesenie, in capiiulo suo inler maiiiis

Andcgaveusis episcopi cuin re^jula S. Bonedieti (17)

D degavensem preccs profueruni, quo minns abbaiiam retiiierel A rcheinbaldus.

(17) Cum regula S. Benedicti. IIoc esi , libriim porrtgens Regiil;e, altbaiiam abdicarat. Duciuin e prisca illoriiin teniporum coiistictiidine, qua ad san- cicndas firinandasquc cessionuin ct iiivesliiuraruro actiones bacidtiin , cuUelluin , aliudvc quidpiain cjusmodi adhibebant; interdum eiiain librum Re- gulae S. Benedicli, apud monachos niinirum. Cujiis rei in ipso S. Albini tabiilario varia stippctuiit cxempla, ut in donaiione Adelardi dc Gastro Gon- terii , quam lib. v, epist. 25 proferemiis. Iteni '.n altera conccssioiie Sanisonis Passavantii inililis, ln qua post coruin cnumerationem, qiix monasterio apud Gurtumcampum donarat aniio 1158 sic con- Chidil : l)e hac igilur eleemos^na ego ipse Samson cum Reaula S. Benedicli^ cum qua ecclesice beneficium ab abbate et frairibus memoralis acceperam^ memorato$ investivi abbatcm el fonvcntum ; el eamdcm Regulam

4f

EPISTOL.E. -. UR

abbntiam pcnitiis anle (iimiserat; quia, sicut ipsi- A tur. Quod si vioientia Teulonici rep» (!Kd) aliquiif

mai et omnis congregatio cuiu co pul)licc conflle l«a4iir,pr.c aniin; et corporis iulinniialc lantum onus ferre non poierat. Pai^anus vero cum se ncc auili- inni, ncc Tocntum quasi damnalum conspiccrct, nc |ier banc, cinnm iinmeriio paliebatur, rcpulsnm, in- fatnia postmoiliiin noiaretur, me audicnte. iloronuni episeopum Anilegavensom (18) ct domuum fcingo- lismenseni legatuin (49) vestrum conveuit : jusii- liam et audientiain ab eis qnazsivit ; scd , sicut lUraque quaesita est, utraque ab utroqoe negala faiL Saloinon tamen res , et cvangelicus judex nec sic egnrunt , nec sic agere judices Ecclc- six docuerunt. Quorum unus nKreiriccs liligantev aiidire miniine coulerapsit; sed caruin causas dili- gciiier disciitiens prudcnler tcrminavii. Altcr vcro ^ in adu\terio dcpreliensani ei apud sc accusatam sa- pienter et mtsericorditer r.bcravit. His qiise supra dixiiuus , el aliis gravainiiubus prxdictus fralcr vc] CfNcnter oppressus, saiiciam aposiolicam sedem, qiine iiiatris pielate oppressis oinnibus subvenire consuevif, appeJJavit; et ad oam, sicut aU maircni filius, consilium et auxiliuin peiilurus conrugil, Sed nec sua eleciio, ncc sanctx sedis appellalio , qua: qnondam prodesse solebal, adkuc sibt prodesse po- luit. El quia matris iiyuriam silcre non convcnit fllio, sancta*inatris Romanae Ecclesia; injuriara, cujus iUius <^o 10 suni, Uitet indiguus, occultare noc possuin, nec di'i>eo. Arcbenibaldus et monaclii qui sustineiit parics cjus , omnia quae de Pagano cis praecepU

aequilatis niiniis a robis extorsit, ei tlmor inortiH filiorum vestroruin ad hoc carnein veslram, non aniinam« incliiiavit ; qiianto minus jvstitiae in boc actu dagnoscitin*, lantoin causis aKis amplius per- agatur. Puter in Christo cbarissime, non vos ullra moduin aiBciat, m qna fuit sinistra operatio; noii perturbet oculum inenlis vesirs regis exactio : sed« quanlo fbrlius poiestis, jura justiti» in rebiis aliis teneatis nunc ex dcliberalione , ui, quod negi ftK^ii vestra bttmaniias, fecisse crcdalur pro vlta lilioriifn paterna compassione.

11 EPISTOLA VH (21). Beati$simo papce ^aschalij chamtimo domino ei PalW, frater Goffridus , apo»lolica! sedis tervorum mimmtts,eam,qute secundum Deume^t^ Obedie/Hianu Optiine nostis, Paicr optinic, navlm Petri Peiruni siinul et Judani habtiisse, et siciit, beatus Am- ^rosNis dicit (i2) : < Qiiandiu in ca Jiidas ruit, sem- per fi;is.sa est tcinpcstaiom; sed, ilio (iUo perditioniJi foras cxpulso, irunquillitaicm liabuit et quietem. » Judje siquideni penei^sitas oxigebat Mt navi, quf. utrumquc, Pctruin scilicetct ipsuin vclicbat, susci* taret tempestatcin; scd fKtcs ot pietas B. Pe!.ri apud Dominum obfiiiebat , ne collisionem inciirreret vcl subiuersioncm. Et quia nostris temporilms alier Ju- das, parturieitte diabolo, contra sanclatn Ecclcsinin natus agnoscitur^ qui cutlioticam iidein , libertateiu et bcatauicjus castitalein niodis omnibus deicst^nd.i

itomaiia Ecdesia ita coiiiempscruut, quod ex oinni- 4>rcesunipliono sibi aufcrrc conatur : vuli!e noccss«

i>Ms omniiw nihii fecerunt. Uuic lamen univcrsali onmiam Ghristianomm inairi obedirc est uiilo, ct bonoriilcum, ct non obedire criminosum. lia*c c4)c- dientibiis dilcctioiicm servare scmper studuit, et inobedientibus reddcre ultiouem. Lndc praeoordia- lissime Pater, patcrnac pietatis viscera qiialiscuiiqiic lilius vesier hutuililer precatur; quateuus in niatixi nosini noinaiia Ecclesia sic et justitias siatus vigcat ct dilectiouis affectus, nc pauper innocens opprima- tur, nec superbus divcs qualibct oocasioiic glorie*

cst Al nuncctiam ddes IK Pcrri in sua s|icciali sede. qiitC tiunquain errare consnevit, taiUuin vigeal; qiia- teiius iii t>riniis su.t, s;tnct»i Roiiiam» Ii^cclesin: et ii collisiofic providcat, H eain a siibinersioiie defensi.'i:, iic forie, ^uodabsiti Satan^ iriutnpliatiie« erroiis lliictibus iniolcrabiiiler oppressa succuinbal; et ric oredeniium omniummultiludo Scyllain el Cbarybdim cmii illo patialur et pcrcat, ct B^ Petrits sub uuO}9 !atere credatur , qui olim super dndas 12 ainbul.i- bnt. Firinitcr ciclimus, nec erramus, Doniimim

super aitare B. Albini detuii «b niemoriam perpetuoi firmitatis. ^lm bis librnin Rcgulse, sic in aliis tubulis ciiltellum, bacuiu.m, cbirothccas in niatium inlssas, 4liariqtie iiiipositas leginius; qtiin cxslant bodiequo iii eodetu S. Albini coenobio, et in aiiis pierisi|ue vcieris moris monumenta : baciiii, inqnam, etcliiro- tbccx ct aiia investituranira, traditionuuiquc, quus «ignarant, titulis iiiscripta.

(48) EpiscopuM Andegaiensem. Kainaldum , ad qiicm scribit lib. iii.

{V9) Enaolismentem legatum. Girinlum, dc que eiiisto^a 10 biijus libri.

<iO) ViolMia Teuionici regiu Henrici IV t»osimo- diiiu iiuperaloris; dc ca rc niox aicclur ad epist. seqiieiitcm.

{t\)Epis^a 7. Hiijus epistolai ar^omeotHm in in- 'licecodicis Ccnonianeusis iia coucipiebatur : Ratio- nttbHiur oslendil pactum quod cum Teulonico rege fecerat non tenendum, l^iciiini scilicet dc investituris eptscoporum el abbatuni, quas Heuricus a Pascbati ariiiata milituni inanu ad urbem circiintscsso, capio- que per vini esiiorscrat itt Ulib. Aprilis unno illt

l ATROL. CLVll

cuni cas llifirico ejiis |iatri ut concedorent (jre- gorius ei Urbaniis nullis unqu.-im tnini^, ncqne biandiuientis « ncqnc vexatlonibus inflecii potuis- ^ sent. Qiiod faaum Pasclialis etsi cxcit&ai« vide -ntiir nccessitas , quod alioqui, nt ipse in episloia m\ Guidonem Vieniien.seni caiisatiir, -scrvilns Ecclf'si:{\ captivis iutertttis, exctdium urbi ei kalia; iminiucre viderotnr, usqiie adeo taiiien omnibus locis inipra- baiuin esi, ut apertum schisma tanntni iiun excitu* rit. Ilaqiie priidentes et cordati viri, qu<»ii vi(d tT Ecclcsiui jura malc harichant, in quiiHiS Gofl^ridNH hic nosier, et aiii, qitortim exslantepistol.Y, Pascba- iein liortari atqite urgerenou dcsiiterunt ut pactutn, quod invitus fecerat, ei ipseiiict tiltro daninabni, publico dccrcto resciiiderei. Quod quidein pra»litit anno seqiieiiti in s^'nodo Latcranetisi, in qua iu^ vestituras llenrico iieruui abrogavii.

(2i) Beatus Ambrostus dicit iiib. iv in Liicam cap» 4 : Uascest^ inquit, itlanavis^ gua! adimc secuif- dum Mattlitvum ftuciuat, seeundnm Lucam replatuw piscibus. Etpostali;! : Aoii lurbutur ista 'lUK Petfum habct , turbatHr iUa quw Judam habet.

2

COFFRIDI AKBATIS VINDOCINENSIS

H

noslnim (Jiiol)us discipulis, Pein vldelicel el Pairio, A ncc jiislUisc ncc misepicordiae fuisse eonsiliam vc-

Ecclesi:e dedisse principaium. Pelram fidei callio- licoB principem fecil; Panlum doclrinae. Quornm unnmelcgit adhuc in (erra corpoialiler nianens; alium vero in ccelo jam residens. In lerra quidem Pclrum elegit , ut Ecclesiam suain ejus iidci robore firmaret; Paulum postea do coelo, quatenus cjus sancta doclrina fide firmatam Ecclesiam exornaret. Isli gloriost triumplialores operibus veritati fidem servantes non sanguini , maToerunt alier obedienter sublre patibulum crucis , alCer ensem suscipere dili- gonier submissa ceryice; unde amplius laclis exivk qiiam sanguinis; qnam Ecclesiac sibi comroissae vir- liiiem fidei et liberiatem, quaro bonus eorum magi- sler el Dominus fuso sanguine sui sacratissimi cor-

raciter agnoscilur, sed Satanae incilamentnm, co9 subtraxisse morti , qu» dhi decsse non potcst inor- Mlibus, qui cura utilitate totias Ecclcsiae vit:o sl:.t lu sociari pototssenl aetcrnne. 0 quam venerabilis, et qnam pretiosa esset in conspeclu Domini nior», tmo vita illorum, quibus m pati pro fide datiim fui - set desuper, vel in terra permissum , sancsa Ecclc- sia b.T.retica pravitate superata, sno sponso, qui pio ea mortuus est et resurrexil, usqiie in finem sdcculi fideles fiiios procreasset, nec frangi, nec flecti dein- ceps fides calholica potuisset! Siobjicitar, qiiod in- Tili forsitan paterentur, et idcirco eorum passio crederetur infrtictuosa, quod spontnnea minime vt- derelur; et iterum (Aug. ep, 61 ad Dutcitium)

poris comparaverat, pnterentur auferri. Istisanctae " Pmna marlyrem nonfacit, sed eausa^ cansa uliqiie

incmoriae ct venerubilis vitne martyres stio capiti Christo fideliier inlixrenies, quam veraciler ejiis roembra fnernnl, mori polius pro illo quain conira illum viverc eligentes, factis amplius quain verhis rlnmavcrunt. Quorum victorioso sanguine laureata sancta Romana Ecclesia oliin siiperalis hostibus trinmphavit; quae in suis doctoribus el mori pro <^hristo semper optavii , et sibi vivere recusavit. Ili sancti viri in aiihereis mansionibus eum suo Domino jain exsultant, ubi pro inorte temporali beatam iin- mortaliialent adepii , suos sed non degencres snc- cessorcs cxspeclanl. Quod si alicui eorum 13 u- cloria non adfuit passionis, non illud timor negavii;

Idonea et mullum idonea ernt, qnia causa (idei, qim melior uo.i [»olerat iiiveniri. Pro hac etiam, si ali- ter non possent, conlra snam volnntatem mori do- buissent; quia nec sic mnrlyrii palma fraudnri po> tuissent. Innocentes etenim sancti, qui nec voce nec voluntate martyrinm qnnpsiisse leguntur , quoniam pro Domino pcrtulernnt, corona martyrii non pri« vantur. Hos sancta Ecclei^ia non solum marlyres C:;se, verumetiam martyrum fiores confitetar. IJnde firmiler credendum est et nitllatenas dubitanduni qnod suppliciuin niortis pro flde Christi homini coh Ini(in) , eiiani si pro carnis 15 iufirniitate noluerit, ct luinen non neg:iveril, niartyris vitidi<:at nomcn e^

nec lain passio defnit qiiam dies cerlaminis. Talihus ^ pra^miiiin. Si autem adeo fuissent degeneres filil

patronis terrn laHatur, coelum exsidiat : ei,quia felix coruin vita mortein meruit gloriosain, Iiinc snncia eoruin solemnia plebs Christiana celebrando freqnentat , et per supplicabiles ipsorum preces se tota devotione siio Crealori commendal. Iloruin ita- que solemnia celebrare esl utile et religiosum ; sc piis eorum precibus commendarc utile pariier et ne- cessariuin. A quorum sorte beata qui in eornm sede residcns et aliler agens se privavit, factum suum ipse dissolvat, et velut aller Petrus lacrymando <!f)rrigat qnod fecit. Si inetu inoriis titubavit ad ho- raiu carnis infirinitas, in corrigendis carnis operi- bus mentis inlegritas perseveret, e( emendare non ernbescat, caiisans de carne, velit nolil, moritora,

qiiod a poria paradisi , ciii non Teatonici regis im- pieiate, sed qui bene innlis uli consoevit, Doniiiii pieiaie jam propinquaverant , reiro pedem dare ne» g:ini!o voluissenl : conslnnlia pntris et ratio spiritni |)ropiiiare |iolius debueral qnain carnt, eosque in fide sanctn exhortatione Hriiinre : si neeessitas in- cumberet, primus pro veritale sncrumbere; et siciit n. Sixius beatum Laurentium ad Titain praevenit aitemam, ita et ipse eos praevenire, ne illorum ini« perfectione nnivorsnlis Ecclesin chartam fidel, ca- stilAlis nc lihortniis perderel, qunm Salvator ore suo iliclninin et sigillatain in crucc inanibus propriis Chrisliniiis omnibus tradidit in pignas et lcnorein dilectionis. Ei, qiioniam ciilpa hxc inexcusahiiis

quod acquisita imroortalitate vitare potuisset. Sl D nuUalenns dubitalur, el exciisando augeri polesl.

vero timore mortis filiorum siiorum poiius quam siiac, ca fecisse vel facieatibus assensiim dedisse convin* citur, quae Cbrisios per semetipsum correxit, et B. Pelrus abominatus esl, atque sacri canones penitus exsecrantur, nullo velaroine legi poiest vulnus (ain inanifestum ; quia pator sic filiis propitiare non po- tuit, «ed salntcni inipedire filiorum. Mortem siqiii- dem, quKi fruclum facit iiicliorein diOerre siibito tnoriluris. et in reternuni vicluris vitain a Deo para- lam auferre, iiulla nos docent excmpla sanclornm. Nam, sipaulus ad horain vitavit inortein, in aliqito fiiletn nonI*<«sil, neque deseruit 14 veritatcin; et sc niorli magis reservasse creditur, quain subtra- xisse, ul fruclum deinccps facerel poliorem. Unde

non minni; rclicto errore scienter coromisso 8ine diiatione corrigalnr, ne malcr nostra spiritualis» quae qnasi novissimnm spiritum Irahit, omnino in<y- rialnr; fidc, cnsiilnie ac liberlate vtvit. ac vigct Ecclesin : qu.^e si non hahel, languet et separatnr a viln. iNam fide fundatur, ornatur castitate , liher* laie tcgitur. Sed, cum laicain investituram, qiiae sc- ciinduin (radiiiones sanctorum Patrum baeresis coin- probalur, non contradicit, sedprsecipit; cum cor- nimpitur ipsa muneribus, cum saeculnri potestati suhjicitur, fidcs, cnslttas ellibertas ei siniul aiifer- liir; etquse vitam iion linbei, nec immerito \Q moriun creditur. Jliijus mortis aitctorem vel novissi- inutn Ecclesia; niembrum crcdere, eiiam si pasior

« EWSTOLiC. - LIB. U kr.

Yidcamr, errare est. Huic errori qiiiciiiiqiie iiili?R- A ineriio lupiis non paslor oviain crefiilur, qui eas

serit, fnerebilHr ab ipsa vil« radice prscidi. Supcr hi^auieni si quis aliier senseril, non esi cathoii- cns. nianifesteiur, et veriUlis «rgumento probabitur cssc haereiic«is. Tolerandus qtiiiiem est pastor (33), utcanones dicnni, pro reprobis morilMts; si vero exorbiiaverit a fide, jam non est pasior, sed adver* sarius, ^ <|uolil>et peccatore tantnm catbolico dele- standus. l.icet eniin, secondom sanctornm decreia Roinanonim pontiGcom , etiani mereirici conruniinem Ecdesiae fldem, qiiam suatn credit et conflietnr, (iefendere. MuHo igittir ampliiis alque perfecliits rdigiosiim caiholicBm decet bnerelicam pravitatein impugiiare; nec Ghrislians legis veritalem, qui Chnstianus esi, in tali negotio debet occuliare. Snnt quidani episcopi, qoos nec clerns, nec popaitis eWgU , scd eos tantnm laica persona investivit , qni contra catholiconim statuta Palram, el maiiine contra veridicani B. Gregorii septimi papx vocem , q»i pro defensione biijns fidei mortnus est in exsi- Vw f2i), Investtiiiram palliantcs, eam negarent bs> T^»siin csse ^25) vcrbis ad seducendiim composiiis , si posficnt. t}Honim stateris dolosis, viris fidei non appenditnr : bos enim ctistodit Dei spirltns , qno rc- gunliir. Fratres isli , utinam si lleri posset , fratrcs catholici, qnl non a stio consecratore , sed contra rTaves Ecclesix a iaicis investitnram snsccpenint 17 vel suscipiunt, diim qiiemlibel anctoreni hiijns cri- .nlnis moliuninr defendere, sub iltius defensione se.

B

iion pascil , sed de Ipsis pascitur. Hsec a nobis id- circo diconiur, quia,(lum a satana propbela ccrrup^ tusagnoscilur, qui non solum verbo, sicot Balaan), sed eliam scripto in Christiani populi neceni cousi- iiom pariier et assensuin dedisse convincitur; valde iiecesse est, ut cui residet, asina loquaiar et prn- pbetae cori ipiat iiisipientiam , qui sacra divins leg'8 praecepia iransgresstis est, sacrilegi regif seculi.s \% insaniam. Ei^quonianiLuciferuin nosiris ti^miic- ribos e ccbIo iapsum indubilauter agnoscimns, iicn ei qiialibei occasione illius impietatein dis8iinulai> tes inhaerarous, ne in puicum desperationis cum eo» quod Beus al>nuat,corruamu8. Si mlnus dixi quam debui, ignorantiae dcputctur; si amplius, qnia i!o odio iniquitatis ei xquiiatis ainore processil, igno- scaior.

EPISTOLA VUI. Dileetmimo Patri et domiiio Pa$chali papas tenera-'

bili^ frater Colfridu»^ MHcto! Romanm Eeeletim

urvorum mifiimiM, debil4im <um ditectione obe»

dientiam,

Placnit saiicliiali ves1r;i*> Pater charissime, abba- tein n. Albini (26) vocare., ei ut in pr;esentia veslra iK^qiie ad festivitatcm oiniunin Sanctorum roibi ju- stitiam cxsequereiur, decreto veslr» aucloritatis ad - nioncre. Qnid ipse oKm contra scdem aposioSicani recerit, beatitiido vestra melius novii. Niinc auiein vobis inobediens esse iion aiidet; quoiiiam si ad

sed qnasi prodiiclis verendis natrbasqiie nniiatis £• isiam vocaiionem vestram non veniret, conies An-

o|ier!URt. Nain, cnm cnstitatem sponsae Dei sepelirc,

ct niminm sordida pollulione sepultos suscilare fal-

bclter conantnr, se facinnt amprnismanifestos,sed,

qiiia lisercticns b;cretici leslimonio in eo h9Rri*sis

gcnere t|iio ronveniunt, miniinc damnalur, mirnm

tion est si Lim iicfanda loqutintur. In enin antein

qui lalia crcdit et prontcliir, de pharetra vcrtt.niis

T>avid rex el propbeln lioc modo jaciilaliir : Sonest

Deui in eottspectu ejus; inquinaitv $unl vi(e iUius in

omni tempore ( Psa/. ix); et illud : Yerba ons ejus

iniquitas et do!ns ( PsaL %\\\) : noliiit iiiielligere ul

qiia; sunt fldei seqnerelnr. Qiii tnlis cst pmecsse,

non prtMlesse, et qwv sua sunt tantiim qiuerere,

aoR qute Jesu Christi {PhiUpp. n) desiderai, ei per

dcgavensis (i7) possess^onem » quain nionacbi B. Aniini \\er subrepiionein alistiilerunt , inon;isterio iiostro restitiieret. Ego vero ad praeditiiiin lermi* titini inevilabili monasierii noslri iieces<iitate deten* tiis, sicni pnediclo ubbali aiitediii, vetiire non potero. Sed, si Deiis vttam ei prosperitatem mibl concesserit, tisqiie ad fesiiviutem sancli Clemenlis beatani faciem vestrain visitabo, de abbate, et 10 de monacbis B. Albiui jiisiiliam accepluriis; ei quia venerabilis niemoiic^e dominum pa|iam Drlia* nuni decepertint, niultis auctoritatibus sanctorum Bomaiiorum pontiflcnm probatnnis. Ipse postea do« ininus papa, visis privilegiis nosiris, se fnlsse dc» cepluni asseruil, ot auctorilaie privilegii sui , qiicd

qtixtilict 4lcvia oves pr.-ecipiieiilur nnllalenns curat. D contra iios fcceral ila retractavit, qiiod Cccle-

De quibus lac et lana siiii nonsiiflicit; scd illaruin de- vorat carnes el ossa corrodit. Se tamen ?estiinat pa&lorcni oviiiin, cnm sit pornis liipns earnm. Et

(i5) Tolerandus qnidcm est pastor. Ex Aiiaclcti cpisi. 3, citatlvo decrcii p. iii, cap. 5.

(i4) Mortums est in exsiiio, Saierni. Ilenrico iinp. CBftere coacius, qui Roiuam expiignarat. Oregorii VII verba , com in letbalein niorbum iiicidisset , a Petro Bibliothecario baec inemorantur : Dilexi justi- tiam^ et odi iniquitatem; propterea morior in exsilio, (ii) Eam uegarent kofresim esse. Hac de re ube« rius agii lib. iii, epist. ii ei in opusculis.

(26) Abbatem B. Albini. Archembaldum , de qno ep^ 5. Is nanc Roniam cum Goffrido vocabalur , disceptatari anibo de ecclcsia S. Joannis super Li- ferim,quam Urliani II judicio Albinianis , proCre» «lanensi qitain repetebanl , dare coacti fiierant Vin-

siam de qna qnerela manct, et qnidquid praede- cossores sni monasterio nostro flrmaveraiit, sine cxceplione firmavit. Unde, dilectissinie Pater, di-

docinenses, GofTridns vcro abbas facitis, causam siiani sic egerat apnd Utbaiium, ut is judicinin stiniii retraciaret, ecclesiaroqiie S. Joannis Vindocineiist^ poslca inoiiaslerio inler c;Gtcras ejiis possessioiics asscicrel. Quod qiiidem non soluni ab Urbano , ve- ruin eliain a Paschall ejiis siiccessore fiiclnm vidift> miis diplomaie anni 1105) Allamen, qnoqiio modo coinpositii rcs fuertl, obliniiil laiidem Urbani decre* inin, potiunturqiie liactenus illa ecclesia monachi Si Aibini. . , . ^

(27) ComM Andegawnsis. Fnlco ejiis nomlnts V, ideniqni Hierosolyinoniin |iostea regnnm adeptns esi, de qno iterum epist. 21, et iib. xi, episl. 7,

41

GOFFRIDI ABBATIS VJNDOCIXENSIS

4S

&crclampaternilatemvcsira/n,nonadopUvus,se(Jpro- A ler NicoJemus ad dominura paparo in domum prac-

pirius et speci»ii8 filius vesier (28) prccator humili- ler, ne prosil illis quac dejustilia dilTidHnl, si ad- ventuni praevenerint noslriim. Monaslerium S. Albint Uoinanse Ccclesiie nunquam servivil vel serviet, nisi pro sua lanliim necessitale. Monasierium vero nostrum ita B. Petri est proprium » quod ad ipsis fundatoribus suis alodium ei datum exstitit, el pa- trimonium. Ab ipso nostra^ congregationisiniiio prx« decessores nosiri sanctae RomanaB Ecclesi» optime servierunt : et^ si gloriari oportet, imo quia gloriari oportet in Domino, nemo illorum melius qnam ego* Umie, salva vcrilaie, proflteor quod, fiostquam mo- nasterium regendum suscepi , iredecim millia soli- donim (29) nostr» monelae iii Ptomanae Ecclesiae

dicti Joannis nocle veni : ubi eum pcne omnibus temporalibus bonis nndatum , ct aUena aere nimis oppressum inveni. Ibi per Quadragesimam mansi cum illo; et, si fas esl profiteri vcritalero, eju» onera in quanium potui, charitatis liumeris suppor- tavi. Qiiindeciin vero diebus ante Pasclia , Ferru- cUiiis, quem Laterancnsis palatii custodem Guiiber- tiis fecerat, per interniiniios locutus est cnm domino papa, quaerens ab eo pecuniam et ipse reddercl illi liirrim el domum illam. Umle Dominus papa cum episcopis ei cardiiialibus, qui secum erant, locutus, ab 21 ip^s pecuniam quacsivit ; sed inodicum quid apud ipsos, quoniam persecuiione et luiupertate simui premebantur, invenire potuil. Quem ego, cum

servilium expendi , sola videlicel dilectione, iion ^ hor solum tristein, verum etiam prae nimia angnstia

Hiea quulibet necessilate. Ilaec autem dico, Deiis scit, non fallaciter exprobaiKJo; sed dileclioneni nostram erga Romanam Ecclesiam veraciicr appro^- bando : ul, qui Romnnam Ecclesiam diligiint,ct20 mc diligant, et mecum contra meos adversarios elypeum defensionis opponanl. Inter csetera^ qiiae mea bumilitas Romanai Elcclesiae in sua necessitaie fecit servitia, unum, quia celeberrimum fuil, nec possum, nec debeo silere : quo audilo, qui caiboli- cam fidein diligit, me nunquam polerit non amare. Primo anno, quo (50), Deo volente vel permittente, uomen abbatis suscepi; andivi piae recordalionis doininum papam Urbanum In domo Joannis Frica- paiiem (31) latitare, et contra GuiibertisiMn liaere- sim (32) viriliter laborare. Licet locus noster pauper csset, Romam lanien veni^ illius perseculionum et laborum volens particeps fieri , et suam pro posse meo desiderans supplere inopiam : q^iod el Dei gra- lia fect. Mala quae in itinere et in civitate passus sum, nostrorum per omnia ,, ne agnoscerer, faetus fainulus famitlorum longum esl enarrare. Quasi al«

(28) Specialis lilius rester, Lib- iii, epist. 5i D. Bernardiis cpist. 29i ad Eiigeuiuiii pa|)aiu : Abbas Vindocineiuis, qui specialiier vesler est , rogamus lU el ipse specialem inveruat (jratiam,

(29) Tredecim miilia soUdorum, Duodena tanlum inillia legunlur episi. 9 et iS ad Gaiivtuni. Quare inendum hoc loco videtur.

(50) Primo anno quo. Ghristi 1094 ex Dertholdo Gonslantienst , qui res Urbaiii acciirate persecutiis «st, constat iiiitio hujus anni turrim Gresceiiiii in D

Guibertinorum potesiate adliac fnisse. Goflritlus paulo ante fcrias Paschales opcra sua iiu-rim cuin palaiio Lateranensi reccptam notal : quod in eum- dein prorsus annum incidisse couipertum est. Gof- fridoautemut beneficii.in Urba?ius, iia nos egregii facinoris inemoriam debenius. Nain , nisi ipse pro- i^iret, neseiremus.

(31) /n domo Joannes Fricapanem, Vetustissiinx ac nobilissimai apud Romaiios familisc noinen nuiic l^aululum jiiile.\um , Frangii»antiS cnim dicuntur. .Quod ergo gcneratiin scribtt Bcrtoldiis, Urbanuiu liomx prope S. Mariam Novaiii in qiiadam firmis- .situa munitione nioratum, ad ipsum videtur quod cxplicatius dicitur a Goffrido, iiluui iu Joaunis hu- jiis domo latuisse.

(52) Contra Guttbertistam h(eresim, Gonlra Gnii-. lieriuin , ejusque laulores. Hic est quem ex archi- ttpiscopo Ravciiuuc pseiuloponiificein iiidito Cle-

lacrymantem conspcxissem , coepi et ipse Oere , ei flens accessi ad eum dicens, ut seciu-e cum Ferru- chio inirel paeuim. Ibi aurum ct argentum, num- mos, mulas et equos expendi; et sic Lateranensc habulmus, el intravimus palalium. Ubi ego primiis osculatus suin domini papae pedem, in sede videli- cci aposlolica, in qua longe anie catholicus non se- derat papa.

EPISTOLA IX. Beatissimo papce Pasehali^ frater Goffridus, quod

cbarissimo patri humiiis fiUuSy et bono dominO'

fidelis servus.

Litteras vestras, dileclissime Patcr, iriginla quiii- qtie diebiis ante coneilium (53) vidi : in quibus aii- divi quod noluissem, et quod audire peccnndo noa nierui. Pervenii enim ad aures vesiras nescio cujiis lelatione, iiic pcrsecuioribus Elcclesias, et comitl Piciaviensium (5i) participare; quod Doiis scit , n^iiiqiiam foci ; nec pateriiila4em veslrain optassent dc nie rem hujusino<li credidisse. licc iiamque se- miniivii initnicus honio, ci fallaciac spiriliis crat in

mentis 111 nominc , advcrsus Gregoriiim YII, crea- rai Ilenricus imp. anno 1085. Quo cx ifMiipore et Gregorium qtioad vixit, ei Yictorcin Urbanuinquf^ successores lum aliis diris modisexcrcuii, luin Roma cxtorres pene sempcr hubuii. iia iit iii apostoli<!:i sede, qiiod extrema epislola scribit Gofl^ridiis, catho- liciis papa loiigo inlerviiJlo non sedcrit. Undeciiii; planeanni fucriint ab exordioGuitiicrti ad reccptuiii ab Urbano Ferruchii dediiione Lwti;raniim.

(o5) Triginta quingue diebus anle concHium, La- tcranense, anni 1112, de qiio ad cpisl. 7 dixunus. Eadcin excusalionc usiis etiam Ivo Gariiot. epist. 15CV qito minus ad eoiiciliiim proficisceretur : qiiod Pa> schalls papx littcras quibus voc;ibatur, sepiem lan- tiiiit hebdomadibus, hoc ex 49 diebus anie constitu- tiitn concilio diein nccepcrit.

(54) Comt/i Ptc/ai't/>»sium. Guilielino,.dcquoepist. S^ ejus nomiiiis et familiae postremo, quem saepitis ex^- conimunicatum constat. Sed de ea nunc escommuni < catione agilur, qtiain Girardiis Engoiismeiisis Icga* lus, el Petrus cpiscopiis Piclavensis ob iJiieiias pulsti legiiima uxore nuplias inflixerant, ut narral libw v liistoriae Guilieliiiiis Mahnesburiensis. Miilta Yimh^ ciiienses el opima in hujus priiicipis ditionc pr.-ediu possidebanl, ut Oteronis et Surgeriarum ecclesins iii pago Sanlonico, Olonenscm, et alias in Picla-- viciisi.

49 EPISTOLiE.

eo. Monastcrinin siqitidem nostriiin, qiiidquid melius A kabet, el unde pene penitus vivimus, in lerra co- inrtis Piclaviensis noscitur habere. 22 ^^ ^^^^ i^^"' fare non possum, quin aliquando cura co loquar; sed teslem in animaro mcam invoco Spirilum san- ctum; hoc necessitate flt monasterii nostri, non mea Toluntate. Occasione quondam accepta, quia pne- decessor noster (35) non potuit ad eum venire vel noIuU, quamdam nohis abslulic obedienliam, quaui ine posiea viginii quinque millia solidorum reditnere oportuil. lu quibus Umen me ab eicommunicaio (lebeo abslinere, si ei communicavi; vel quandiu fuerii eicommonicaius , communicavero , nunquam miiii a Deo illius peccaii fiat remissio. Haec ei si qiixtibet alia vobis de me dicta sunt amara, credttc firmiicr ea fallaciter et iovidiose fuisse inventa. ^ \3ude, si Jusium est, eompetens terminiis ponatur ; el qui ine sagttiani in occullo , noiificentur couira quos scilicet canonice me prxparare delieam» et lie quibus forsitan aiiquid dicam, et sine misericor- Jia judicemur. Verilatem, dulcissime Pater, aiteu- dite, non verborum relationem. i£mulantur enini me quidam, scllicet diaboli xmulatione. Quoruiii

(35) Prcedecetior nosier. Paulo posi ; Prapdeces- Morum nosiromm, Lib. v, episl. 2( : Reeiores mo^ uasterii nosiri qui fuerunt anle nu, Quatuor omniiio .inle Goffriditm Vindocini abbates rucninlRainaldus, Odericus, David et Berno, quem boc loco significat. Bernoni obeflieniiam seu prioratiim S. Georgii (de boc enitn agi puto) eripiierat Guillehnus coines, qnem Goflrndo postca resiituit. (Jrbanus II Goffrido : Eeclesiant S. Georgn in Olerouis insula^ auam ab C omm exaeiionis con^uetudine tiberam CuiUeimus Pi- ctaviensis comes excommunicaiionenoslra coaclusred^ didit^ sicut ab Andegavensi comite Goffrido et Agnete comiiissa loco veslro iradita fuerat. Qna de re ile- ruui lib. V, epist. 19 et 20. Oe obedieutiae aute:ii hac tioiioiie vocabulo iib. iv, epist. 7.

(o6) Uuodecim scUicet <o/t'i/os. Idem repetit cpist. i3 ad Carixiiim. Gensum hunc abbati Vindocineiisi ian- quani setlis apostolic^ alodiario indixerant fundalo- res. Tabutae fundaiioiiis : Ahbas vero^ qui alodiarius B. Petri esse dignoscitur^ malrem suam Romanam Ecclesiam per singulos annos aut per le, aut ver ie- gaium suum risitare siudeai^ et si majorem chariia- tem non fecerit^ censum saitem xii soHdorum ad coii<- cinnanda iuminaria ante venerabile eorpus bealissimi Petri ibi persolvere non negligat, Clemens U in privi- legto coiifirinaiionis : Censum vero ad memoriam cogniiionemqtte sempiternam duodecim solidos de mo- neia palriee vestras b. Peiro reddi per annos singulos D volumus* Sic olim Clnniacenses tutehe nomine x so- lidos 4|uinto quoque anno pendebant. In diplotnatc Agapiil II : Sane ad recognoscendum quod prcedicium cetnobium S. apostolica sedi ad iuendum atque fo- rendum periineat, dentur per quinquennium solidi x, Vizeliacensps siogulas quotannis libras argenti. Pascbalis II Altardo abbati Vizeliac. : Ad indicium quoque hajus tibertaiis , aposiolica sedi , cujms juris essedignoscitur libram argenii per singutos annos per^ solvai ; sic 3lii altos census.

(37) Beaiee Priscce ecclesiam. B. Priscae eccleslain litulum presbyteri cardinalis in tnonte Aventitio ab- batibus Vindocinensibus cum dignilate cardinali pri- mus illustri et iiiiisiiati exempii praerogaiiva con- cessit Alexander 11, ita ut quicaoque legiiinii Vin- doeioi abbaies foreiit, iidem Roinanae Ecclesix hujus tiiuli cardinales essent. Alexandri bxc sunl yerba in iifieris ad Odericoro abbatem anno t06i : Concedi-

LlB. I. so

falsis delractionibns coiDpctlor palam pronteii vcri' latem , quam salis tacere voluissem. Nullus itaque veraciter dicct aemulorum, quod in tota Francia monaslcriiiin silorJinalum melius quam iiostrorum. ' Quod nostro lempore per Dei graiiam amplius cre< vii, qiiam prius devotio fundaiorum ei contulerit: Ucet nunquam Ecclesiain, nunquam alterius Eccle- siae decimam , vel quamlibei possessionem ecclesia- stlcam eo modo acquisierim , quo faciunt quidam. Tempore 23 praedecessorum nostrortiiii Romana Ecclesia vcl debitiiin censum, duodecim scilicet solidos (36), pcr anniim vix indebabere poiuit. Quod non propter jactanliam , sed propler gratiarum actionem dico, in servitio Romanae Ecclesi.-e amplius quam duotlccim millia solldorum nosira paupertas expendit. In spatio iriginia qninque dierum , revc- rendissiine doiuine, me praeparare et ad vos venire non potui, corporis etiam pressus infirmitate. Itcr nostrum quain citius poiero, pncparabo, et, si Deus mihi vitam et sanitatem donaverit, vos, sicnt cha- rissimum patretn, ad praesens videbo, vobis dill- genter serviturus , ct B. Priscae misericorditer re* cepiunis ecclesiam (37) , vel de ecclesia , si placet ,

mus etiam omnibus hujus loci abbatibus ecclesitwi B. PrisccB cum dignitaie cardinali, sancti Spiriiux judicio decernentes, nt nulla deinceps ecclesianlica stecuiarisve persona prtedictam B, Pritae ecclesiam S€U ecdesiw digniiatem eis auferre qualibet occasioue prcesumai. Quod eidein Oderico beneficium coiifir mavit Gregorius Vll, anno i029. Vcrum grassnnlr posiha;c iii urbe faciioiie Giiihertlna, ecclesia hivc Vindociiicnsibus, quod parlos illas aversarenlur, adenipta, atqtie ad alios translaia esi. Et ouaiiquaiii Goffrido iiostro, ut est in epist. 16, ejus investitu- ram reddidit Urbanus II, iterum tamen ejus posses- sione dejectos (iiisse ex eo . liqiiet , quod eatn nunc repetit a Pascliall, ci epist. 15, promissuin sibi a CaHisto teslaiur : a quo tandem in inlegruin resii- tiitns, cardinalis R. Priscx tilulum usurpare coepii. Sic enim ad CaUisliim ipsum scribens se appcllal opuscul. 3, Callisli diploma, quo vindicias Goffiido iiistanravit, integrum proferelur ad epist. 28 , lib. ii. Ejiis porro vesiigia decimo post anno seciitus esi Honorius II; ciijus etiain exslat privilegium Roma: mc Kal. Apr. anno lli9 perseriptum. Nec taiueii dio* turna salis aui ilUbaia Vindocinensibus fiiii h£c possessio. Nam, sive quod Ecclesiae iliius saria tecia iiegligereni, sive alia poilus causa fuit, iierum illis esi adempta, ei aliis cardinalibtts, qiios B. Priscae titulo creabant, per ponlifices aitributa. De- nique Innocentius III ^ intermissam possessionem Haiiielino abbati, qui ociavus fuil a Goffrido, posi- liminio reslituil, sed cuin hac cxceptione, ui ipse quidem cjusque successores abbates pristinam car- dinalis dignitatem , ejusqiie insignia cum B. Priscie ecclesia perpeiuo retinerent. Caiierum, si quando alii ejusce tituli cardioales creareniur, bis parerent,

Suartamque proveniuum partem pendereniii, qui . Priscae ecclesiaro pro Vindocinensibus administra- reni. Innocentii verba, tametsi paulo longius excur- runt, non abs refttcrii audire. Sic ivitur babent: c Licei autem antecessores nosiri ecclesiam S. Pri- scaein monteAventino siiam cum omnibus pertinen- - iiis suis, et cardinali etiam dignitate pRedecessori^ , biis iiiis duxeruni concedendam , sicui in ipsortini privilegiis perspeximus contineri ; quia tameo posl aliqua tempora per incuriam el negleclum eoruoi ipsa ecclesia destructioncni et desolationem incur- rii; quidam praedecesEorum noslrorum eam diversift

51 GOFFmDI ABBATIS VINDOCINtNSIS 5*S

jusiitiam. Dignitm satis e( jiislnm essel, si iliscre- s HJrc p»ialiis. Hsuc hiiiiiililas mea siio pra?eordialis

lloiii veslra videreliir, iil quod siiHcioruiii prjBile- cessuruin veslroruni, Alcxandri secuiidi vidclicci ct Gregorii sepiimi auilorilale nobis donaluin esl , el »ub eoruni anaihcm:Uc finnaluin, el poslea pro fide- lilale noman:e Ecclesia; a Giiitberto baereiico abla- lum exstiiit, a Romana Ecclesia nobis redderetur, qnae mala pro boiiis reddere non consnevit. Hacc est cnini retribitlioquain Deus non docuit, nec B. fe- trus aguovit. De Guitberto quidein lue opliiiie viiw dicavi; qiiia posl beaiae mcnioriae papain Urbanum, el praecipuum sanclae Roinanae Ecclesiae fiNum^ Pe- irum Leonis (38)» ei abstulit Laieranense palalium. \ateat donimus papa et vigent; et qui eum odit, vel flecipil, coiM'i4ieatur, ne pcreat.

24 EPISTOLA X. Dileciiuimo domino $ttouniver$ali papm Calixto, fra-

ter Goffridut suui quidquid esl, quidquid potesi,

quidqwd sapit et habet,

In primis, dulcissime Pater, pro iinivcrsis bene- llciis vestris mull»pr»ces gratcs cl gratias agit l>eiii- gnx palcriiiiali veslr» bumilis servus vcstcr. Mibi quldeni scrvo siio pnecepit vestra dilcclio, iii inrra vel circu abbaliain nostrain exspeclarciii^ dpnec vi- dereiD^ nuutiujii veslrum, ad vos venire paralus, qula de charo cbariorem, et de familiari raniiliarioreM me faccre dispoiiebnt vcslra s^aiicta ci siiicera iiiieu- to. Cliarissline douiiiic, obedieiilio! vesir;c servavi inandaUim : uxspectavi ct adbue exspecto promis- suiii.Quodsi oblivione vel aliiina necessitate exstitit

Mfiio doiiiruo scripsit, et si quid 25 minus scrt- pMim esl, ciim prxseiis fuerit, non tacebit. Valeat benigiiissitnus dominus iioster semper, et vigcat ; cl oninfs ejtts inimLcus aut convertatur, aut pereaL

EPISTOLA XI. Dulcissimo patri mo, et charissimo domino univer^

sa(* papce Calixto fraier Coffridus, quod patri filius^

quod domino servus,

Loqtiar ad dominum meuni, quamvis non sim oni« niiio utilis servus, sed tamen fidelis. Loquar ad pa- trem meum, queni toio corde, lohi nninia, tot.i vir- tule dilex»; ct probaiio meae dileclionis fuil qiiou- dam cxbibilio operis. Mbil altud dicam, nisi quod divina Scriplura loqui me docml. 4pud Noe piiini ct B iustiim patriarcliaiii, nec Japhet patris ainalor per- dere, iicc Cham pntris derogalor percipcre pntrrs bcnedictionem proiiieruit : mnxinic Cliam ille, qiii iioii solum palris pudenda detcxit, verum cliam qiin: in patre non erant pudenda finxit, ct publicavit. Unde nuHatenus dubiio, imo ridncialilcr credo, qiiod nec censura JHStiiix, nec jura natura;, nec vincit- luin antiquae dilectionis, ncc veritas apostolicae digni- laiis anuca, me diulius fraudari palijcntut proniissa inibi patris benediclione. Scit eiiiin piiis Palcr, qui^l niUii, licet indigno filio, promiserit; quid inibi post- ea litteris nposiolicne verilalis signincaveril. Faciat 26 igit>ur Paler boiiiis ; ne facics fiiii, qui Paireiii semper dilexil, de non completa Patris pramissionc eriibescat* neillequi iniqiio odio semper babebit

proiongatuin, ei tamen Iraudari qualibet occasioue ^ iiirttinque, decontumeba Pairi irrogata sc ejusgra-

iiOR |>otero. Suia ctcnim tria maxiine, qiiae de gra- tiiitac boiiitalis vestra promissis nie desperare niilla raiiaiie pcrmitt<anl : nobilitas scilicet generis (39), verilas appsloiica; dignitatis amica, et anliquae vin- culumdilectionis. Jubeat igitur bonus doniiiius meiis iiic Ycoiirc ad se, qiiod suo servo, licet iiidigno, pro- luisU, et scripsit facturus. Ego autem, si ipse jiis- serit, ouando et qitomodo Jusserii, sum ad eum ve-

tempoclbus divcpsis cardinalibiis assignarunt, qiios ad titukiiii ejiisdem ecclesias promoveruHt. Nos vero luo voleiiies lionuri defcrre, de consueta sedisapo- stolicxbeiiignitiiteconcedinius, iit dignilatem, quaiu anteccssorcs tui cx coiicessiotie ipsius ecclesise sunt adepti, tu et successores tui nibilonMiius liabeatis.

liam adeptum glorictnr, et de filii repulsa adgaudeat. Ascendat in mcnlein piissimi Patris et domini, et in niemoria fixum teneat, quantum ilbim, aniequam iiovissem, dilexi ; quam devote ei^ anleqiiam cbnram ejiis faciem vidtssem, servivt. Ego sum, ego sum ille, qui Armannum monachum .missum ab eo ad dominum papam Urbanom honoriUce pro ejiis amore suscepi ; et qui apud dominum papam, qiti me quasi

raclum est nl gemiiii deinceps fuerint B. Priscas cardinales; aiii orditiarii, quos poiitillces designa- bant; alii extra ordincm perpetui ac velut nati, nb- bates Vindociiienses : illi munere et oflicio, hi li- tulo tenus et dignitate. Hodie vero nec B. Prisca: ccclesiam reiinent nec dignilatem : qiiam taineu

Saiidaitorttin iisuuu innicae el dabiinticae, mitrae et |v Coustantiensis concilii tempore adhuc retinebanl siiiiiuli, sieiit eis prcsDyteri cardiitntes utunlur, vobis Hae renim vices. in perpotiiuni aucioriiate aposiulica conArmamus,

ipsamqueB.priscaeecclebiam Viiidocinensi monaste- rio de speeiali gralia restiiuimus : boc adblbilo mo- «.eraiuiiio, ut si forle iios aiu successores noslri presbyieros canlinales ad ejus titulum duxerimus promovendos, pro ca luaxime causa ut super allare B. Pelri ronsiielum agant otticium , sicul a sanciis Patribus provida ruit deliberatione staiutum, hi qui Inis pro tempore ciiram et administrationem i|)$ius ecciesiae comniiser.lis, «isdem cardinalibus debitani iinpendatit obedicniiain huinilcm et devotam. Qui videlicet cardinales de proveulilius ecclesiae ejusdem percipiant quarlaui pnrtein : vos auiem de ipsa ec- clesia f^eratis sollicitui iiieiu diligeniem, ne pcFve- •irani incuriam in ^ollicitiidiiiem itcrum redigaiur; quia privilegium iiieretur amiitere, qui penuissa ;ibut'Mr Do:e3ia:f. » Hacieiius Innoceuiiu:^. E\ co

(58) Petrum Leonis. Prxcipiiiim hoc saecnlo Ro- manae Ecclesiae colomen et decus Petrus Leoiiis, Romanenim omnium opibus et potenlia facile prin- ceps'; nec solum sub Urbano, scd poslea etiam sub Paschali; cujus pacis cuin Iknrico L lerpres, itt Dodechiniisetaliiscribunl, alqiie auclor fuil; quiii- etiam sub Callislo, utesttib. v, epist. 5. Isesi cftjiis rcslat sepulcrum iii atrio basilicse S. Pniilt vin Os- lieiisi cuin epiiaphio, cujus acrosiichis Petri Leoms tiomen nolai.

(39) Nobilil4tsgeneris. Guidoni enimarchiepiscopo Viennensi, qui in ponliricia dignitate Callislus II ap- pellatus esl, paier fuit Guillelnius comes Sequano- runi genus, ut cum Sugerio, in Ludovici legis Viia loquar, iiiipertnlis et regioe celsitiiditiis derivotiva consaiiguinitalc claiuni.

53 EPlSTOLiE. LIH. I. U

tinicmn riruim diligebal, pro c^usis ipsius (liligenter A esset a rurllMis (45)» iion diniidiain Tcslem, ut san-

peroravi, ei toium cjus complevi negotium, lestis esl mihi conscienlia sicut melius polui. Yaleal Pa- termeus semper et vigeat; et oninis eins inimicus atilconTeriatar, autpercat.

EPISTOLA XIL Wtcthsimo Patri H domino universali papas Calixto^

frafer Gogridus $uus quidquid est^ quidquid potest,

quidquid sapit et babet,

Mihi, dulcisslme Pater, pra!cei)it veslrn dilectio, •tad vos venirem, quia de charo charioreni (iO) et de famitiari familiariorem me laccrc, personam sci- Ucet nc-stram honorare, et Ecclesiac nostrx confurre «tiiitalem disponebat vestra snncla et sincera iiiieii- tio. Vcniam certe, Deo auxiliante, ad dominuni

ctus Marlinus, sed grisiani pelllciam atque varias pelles obtoli Patri ineo, qneni nimia charitalesem- per dilexi et diligo. Valeat 2S dominus et Patcr meus, el vigeat ; et oninis cjus inlmicns niit oonvcr- latur, aut pereat.

EPISTOLA XilL Dulci^simo Palri el domino universali papa" Catixto,

fraler Goffridusj qiiod patri /i/ius, quod domina

hervus,

Ci(*ric'us, qnem ad vos misi, charissinie Pater» octo diebns ante Pentccosten ad me rcdiit : qni cx pnrle honitntis vestrse mihi nnntiavit ut cnni comite Vindocinensi (44), qui ituriis est Jerusnlem, veni- rem Uumnm, B. Priscie recepturus ecclcsiain (45).

wenm ei servire pnrntus, ct recepturus ab eo quod Q Unde dnlcissimx paiernitati vesiroe quanlas possnui

27 ^erbo et scripto mihi proniisit, nec ero ingra- tus. Interim humiliter rogo pium Patrem et domi- luim, quatenus misso ad Carnoteiiscm cpiscopum (4f; sux auctorltatis decreto, excommunicationcm cooflrmcr, quam episcopns ipse littcris apostolicse sc- Jis coacltts reddidil in Nivelonein ( t ArclieinbaUlum, ^nipliirima damna et mullipliccs injunas monasleiio Vindocinensi, alodio B. Pelri el ejus pairimonio fe- ciTunl, et adhuc Taccre non desislunl. Prsedicto «tiam episcopo apostolica sinceritas penitns interdi- cal, ne quidquani a iiobis contra Romanx Ecclesix privilegia exigere prxsiiinat. Diclum est mihi qiiod lltigo pnepositus Garnoleusis Ecclesiae ad vos venit, ^uiySicut dieitur, sacrilcgo et excommunicato Nive-

rcfero grates et grntins. Pra^scntinm etenim bono- rum cxhibitioestqusedam certitudo hiturornm. Ve- niani ilaqiie, Doo auxiliante, cuni coinite illo, sicut prxccpisiis, et ante, si potero; et quot et quanios labores et timores, nostrarumqiie rerum distractio- iies, dilectissinium Patrem et dominum videre desi- derans, anno praeterito passus sum in ejus prsesen- tia non lacebo. Confido, iino Gducialiler credo quod humilis servus et fidelis filins adhuc debonodoinino valde la*t:ibitur, de cujus benignitate eiiam inimlcl quod desideranl, assequuntur. Nnnc utique venis- sem; sed societalem invenire iion potni securani, et iiiortireros Italix calores tiinebam. Bajulare qni- dem crurem Chrislus jubet, non quserere sepultu-

loni coiumunicat, et euin in rapina possessionum C laHi. Et quoniam B. Priscse ecclesiam non bene pa-

uostrarum nianutenere conatur. Si unquani bene aliqaid proineruil de celsiludine vestra humilis ser- vus vesier, piuin erga me sentiat ille veslrae dile- ctionis affectum, nec verborum ejus rclationem sti- scipintis; sed nostram polius exspectare veritatem, qnia me ad praesens, prsevio Spiritu saiicto, praesen- lem habebitis. Si quid minus dixit humilitus noslra, prxsenliuni latoris rmgua supplebit. Hoc intersigno praesentes litteras meas esse Pater incns agnoscal» quod Annanno monacho(42) Romx pro ejus amore bene servivi ; et cura apud Turonum nocte nudatus

(40) Quiadecharochariorem.Sitpriiephl. iO verba sunt CalUxli in hiteris ad Goffridum, quas iii rronle operis inter elogia pra^fixiinus

rutam sati^ agnovi, ad vos, dulcissime 29 PmTj fratrem hunc prsmittere dignum duxi, qui ibi nobis praeparet, ubi aliquantulum honeste possimus con- versari. Veritatem, Pater optime, non verboruni relatiouem attendite. iEmulantur nos miilti, sed non Dei aemulatione; niillus tamen veraciter diceta^mu- lorum, quod a mari usque ad inare monasterium inelius ordinatum sit quam nostrum. Quod noslro tempore per Dei gratiam amplius crevit, qiiam priut devotio fundatorum ei contulerit. Nunquam (ameii ecclesiam, vel quamlibet possessionem ecclesiasti-

dus cognomento Grisalnnica, cnjus mnternns ge- nus Ivoeadem episl. describit; peregrinalioni sacne superstes ad S. -figidii oppidiim posiea dicMi clau-

(4!) AdCarnotemem episcopum, Gi^uhidiwa Ivonis D sii, reliclo Joanne filio hajrede, de quo alibi .Gof- snccessorem. Itincpatet daias a poiitiOce de excoiii- fridus.

iDunicando Niveloue litlerus fuisse ad Gaurriduin, siniiles earum quas de endem re ad Ivonein a Pa- schali scrtplas servunt Vindocinenses.

(42) Armanno monacho. Quein ad Urbanum papam miserat Cailistus, Vieniieusis tunc archicpiscopus, epist. 11.

(45) Nocte nudalus esset a furibus. Sinuli casu equos sibi Cabillone nocturno furto sublatos queri- air Joannes VIII, epist. 97. . ^ .

(44) Comite Viiidoctneiist. Goffrido, ni fallor, Grisa- tunica, ad quem Ivo epist. 129. Duo, Goffrido abbate, comiles Vindocini Hierosolymitanam expeditionem iiiiere : quorom utique nomen Goffrido ; sed prior Goffridi de Pruliaco fiUus iii ipsa expeditioiie ad As- calonem csesus occubuit aiino 1101, ut nurrant Gutllehiiiis Tyrius lib. x, cap. 20 etMa'meshnrien- »15 lib. IV De gestis rcgnin .\ngliie, Allcr hic Goffri-

(45) B. Priscce ecclesiam. De ea dictum est ad episi. 9, sed omisimus monere Odericum abbatem, quodex alio Alexandri II diplomate didicimus, quia B. Priscae monasieriumin monachorum Sancti Panli jiire nc potestate tnnc erat, illud ab Hildebrando archidiacono coenobii sancti Pauh oeconomo et re- ctore impetrasse hac lege, ut 11, aut saltem 8 in ea nionacbi ah abbate Vinilocinensi ex ea pensione» quam Hildebrandus approbanie Sancli Pauli con- ventn assignabat, perpetuo alerentur. Iiaque eccle- siam haiic deinceps coluerunt monachi Vindocinen- ses. Urbanus II, Goffrido nostro : Ecclesiam B. Pri- sc(e in qua fratres monasterii tui retigiose vwetttes ipsi vidimus. IIoc cx nnniero Inter primos luit B. Arnulfus, qncin Alexandcr II VaDincenseni poslca fpisco^niHi crcavil.

S^ GOFFRIDI ABbATiS

cain quolibei ingenio ccNnparavi, vel de nianu lairi' a »cccpi r quod utinain nostro excmplo viiarenl alii. reiiipore pnedecessoruni noslronim Ilomana Eccle- sia, vel debitiuD ceDSom, duodecini scilicel solidos, per annum vix inde bnbere poiiuii. Quod non propter jaclantiam,. sed propier gratiarum acliooein dico,^ in scrviiiiim Aomanx Ecclesix, non qualibel nosiru neccssilale, scd sola dileciione amplius quani duo- deciin niil!b soliJorum anie vos el in teinpore vc- siro, quod valuii centum mareas argenti.nosira p:iu- perlas expendii. flinc igitur mibi .reiribui dcsidero liuna proibonis : quuiu nuribuiioneiii Cbrisius be:i- luoiidociiil Pelcuni; ei Petcus post ipsum b:.uc lendani docel ei prxcipii.

30 El^iijTOLA XIV. DHectisnma domino universali papcv Honorio, fraUr B

Go(fndu9, quod palri /S j'm«, quod donuna $ervui.

Miiilo desideclo desiJeravi veoire ad vos, Paier »pliine, ei in Ecclesia Hoinana non ad horam, sed ad nioi aiii maucre decicveram ; sed infiriniias cor- porisaflrcclum qiiidem noii mulavii, scd negavii elTectiiii Ihnc ulique iulirn.itatein ci nimio laboic 0t iimllipiici iioniano iiinere coniraxi : et, quod uon piopier Xacianliam dlco» sed propter graiiariiui uciioueni, propter ulilitatem Romanae Ecclcsix, pio ^uaier capius siim, ci ier qualer iransalpinavi. Pio «ujus prxterea servitio ei maxima ejus ucceKsiiate, lempore Guiil)erii corpus noslrum, ei pene quid- quid babui, expendi. Ego sum, ego sum iile, qui Ro- ins paiie iribulalionis cibatus, el aqiia poiaius aii- 8us:i«, cum honorabilis niemoriae papa Urbaiio in ^ damo loannis Fricapanem niiillos labor^ ei iinio- ri^ diii passus sum : ei quid ibi egerim pro fideli- I (le Roinanse Ecclcsia», el qnomodo omnia nosira tis<|iie ail novissiinam equiiaturam pro acqiiisitione l.atcraneusis palalii seminaverini, novii Deus ei B. Putriis, el nnveriint Romani ilJius temporis. Eo t iaiu iempore Romx presbyier ordiuatus, iiivesii- iiiram de eeclesia B. Priscae per raaiium doinini p:»p:c Urbani reccpi» quam pra;decessores nosiri iunge anie pessederant t 31 s«d, quia nolueruni obedire Gutlberio, iode fuerant ejecii. El, quaiiivis sciasei inruiniia&nostra quietem poiins dcsidereni quam iaborem» aniino tralieale ad vos, pie Pater, qiiam cltius polero vciure aggrediar, licet aiiiuius Jpse peregrinain non mediocriter iiineai sepulturam. Imerim ad cbarissinium Palrein mitio latorcin proi- sentium (iG) aliqiia nosirae chariiatis signa feren- tcin : ciijus luigiiasiipplebil quod rainus dixii episto- la. Yaleai domiQits papa seinper et vigeat; ei nos dc siia prosperilale et dileclione LKiificei.

EPiSTOLA XV. BoHO domifio el pio Palri universaU papa: UonortOf

VINDOCINENSIS ^6

tolus Vindo<inensis conventui , quod palri filit, quod domino servi,

Salvatoris seqtientes coMsiiium, ad januam vesirsc pietalis pulsamus ei illiiis evangelicac iiiulicris excm- plum imiianios, posi vos biimiliter clamamus, de iiijiiriis ei vcxalionibus Andcgavensis cpiscopi (47) eonquerentes. Paicr sancle, ei quidem mandastis ni pro reverontia B. Pctri et vcstra monasteriuin nostrum, qtiod ad Roinanam praecipne et singuiari- lcrspectai Lociesiam, et res monaslerii manuieneret, et nnllis injiiriis sive molestiis inquietari permitte- ret» Ipse vero lilteras vcsiras, qiKC arcliiepiscopo Turononsi et Cenomanensi cpiscopo, sicul el ipsi missne fuerant, in pixsentia legati Teslri Engoli- sincnsis episcopi suscepii; sed iiec tunc legere ncc nobis deinct^ps 32 reddcre dignutus esi r et sic aliis quibiis eas misisiis poslea non poiuimus oslendere. Prxlerea alioriim injurias noii compcscuil, sed ex sna parieexaggcravit et exnggcrat, et quos poluii raplores sxculi vcrbo et exemplo incitavii. Monaste- rium noslriim, alodium Roinana Ecclesix, pro cu- jiis amore ei tiinore ei honorem el revorentiam ol r^ episcopi ei arcbiepiscopi dererebant , dominus isic de bis qiiae multo teinpore tenuii, sine iu:li( i<) ei an-^ dientia exspoliavii, ct iu proposiio exspolaiioiii^i perseverat. Unde non couira Sus:iniiain lcslrs su- mus; sed de domino episcopo gcrinana loiiUMnur chariiaie, qii» et de amico et de iniinico nos dedo- cci loqui mendacium, ex de utroque edocel proliici i vcriiatein. Nosquidem, qnoiiiam iioitas:i aiu pro- fessioneni rclr:ictare Philippicain (48) in piiiUinci^m ininiine deccl, non diciinus qiiod lucnlis lempcstate nos pcrsequatur, sivc mole siix niagnitudinis prc- mat ; scd iamen qiio sanctitaiis gcnere boc fucial ignoramiis, quod in Veteri Testamento praeceptui» non lcgimus, nec in Novo promissum ei canoiium regulis non dubitatur essc contrariuin. Humililas ulique iiostra pnedicto episcopo in siia nccessitalc diligoiiler servivit, sed salva ejns reverentiu dici- miis, quod reiribuilnobis mahi pro lioiiis, relribii- tionem qiiam Deus non novii. Unde, cleiiiei.tissinie Paler et domine, vobistoto corde supplicainns ul dc quibus sinejudicio exspoliali sumiis abeo, nosiii^ vestiri faciatis. Quod si deinceps contra nos« 33 qui specialiter vestri sumus, caiisari voluerit, inter ipsum et nos, qiioniam ad vos venire iion possumus jihiicem qui non sit nobis suspecius, consliluite. i£inulanlur enim nos quidam noii bona nMnulatioue : ei propier hoc maxime, quia sub iutela etdcfeu- sione aposloltcae sedis positi sunius. Doinnus abbas nosier ad vos veiiire desiderans, usque Vizeliaciiiii profectus, ibi per aliqiioi dies remansii non modica iiiftrniilate detentus. Valeat pius Paier, ei bontis

(46) Latorgmpfffseniinm. Paffnnum episi. 27.

(47) Andegavensis eptscopi, Uigerij » quo cum <le lisdem vexutionibus coiiqueritur lib. iii, epist. 13. Archlcpiscppus Turonensis lldebQrtus, ui conjicio; episcopusCenomanneiisis Guido, lldeberti in ea c:i- Ibedra succcssor. Logatus autein Girardus, dc quo

episu i9.

(48) Relraclare Pliilipptcam. Sic eiiam loquiliir iib. IV, epist. 12. Ildeberiiis item epistola 55. iii- veclionem forlassis exspectas^ et Philippicam relrada' ri pallidus suspicaris.

S7 EPlSTOLiT.. LIB

«loinlmis, et sibi placeat, cl faciai ul qaaiii pnede- A <'e&ioruin suorum temporibtis lialiuirous qQietemt »10 lcmoore habeamits.

EPISTOLA XVL

Peiro tanciie Romanaf Eecle$icp cardmaH dmcono

(49), charittimo domino et prmcordiali amico^ fra*

ler Go/fridut eju$dem Ecclesite servorum minimus,

qnod hahet^ et potest, et seipsunu

hifirmilaiem vesiram auiiivimiis qiiam et com-

passionis affectn et lolius animae nosine visceribiis

noslrain repiilanius. Rogamus ilaque, et rogando

drscrelam dilectionem veslram suppliciler admone-

mus nl, si nobis vel qnibuslibet rebus nostris iii-

digeiis, significare nullatenus erubescaiis. Amieiis

ciiim erga amirnm cnibescere i|on debet, nisi tan-

I.

58

sedis (egaio (51), frater Goffridus ejusdem sedi$

alodarius^ et servus^ dilectionem el tutius ditectio^

nis servitutem.

Yindociiiense monasterium, alodinm B. Petri et patrimonium, quid libertatis, 35 ^^^ iinmunitalis, seudignitatis nuiic usque babuerit, el usque in fi- nem sa^culi, Deo patrocinante, babebil; beatissi- moruin apostolorum Pctri et Puuli aucloritas sancta per venerabiles eorum successores eidem loco con- cessa Tos melius edocebil, et vobis, ut credimiis, majorem diligondi nos occasionem praebebit. Nos ciiim non polest non diligcre, nisi qui eorum irre- traclabileni auctorilatcm non diligit. Qnrrdam Ecclc- siae noslrae privilegia vobis idrirco miltinuis tran- scripta : quia quam speciali, imo quam feingulat i

liiro cum illum offendil. Qiiihus licel sil aliquaiido ^ digniiale saiicta calbulica Roinaiia Ecclesia locum

corporam dissimilitudo , una semper esse cfe!»et imago animorum. Prxlerea 34 nuda» imo nulla est amiriiia, quam mutna, et maximc in necessilaie, iion probanl obsequta. Valele, et quod placnerit, rescribjle.

EPISTOLA XVIL

Richardo beatas vitte epixcopo, apostoliete sedis vene-

rabUi legato (50)» Go/fridus ejusdem sedis servorum

mittimus^ dilectionem^ et dHectionis servitutem»

Fraire, qiiem ad vos cum litleris domiiii papn

misimus, referenie didicimus, Radulplium Titro*

nensem dicium arcbiepiscopum in prapsentia vestri

ile nobis verbis inlionesiis fuisse conqnestum. Quod

nostrum ab ipso su»; creatinnis inilio sibi conjun- xeril, bonilatem vesitain noliiinus ignorare. Nam, qutdquid illa sublimavit et d lexil, vos omiiino dlli gere crcdimus, et velle hoiiorare nullatenns diibit:» mus. Optim» memori;c papu Uibnnus, et qiii nunc esl, dominus Paschalis papa in Ecclesia iiosira, ulii snx cliaritatis gratia per umleciin dics manseronl, ista et multa alia privilegia nostra viderunt , et oro propriolegeiunl,et suae auctorilalis decreto firma* veruni. Sancta tlaque ocio caibolicorum Roinauo- rum ponlificum (52) auctoritaie, ei confiriiialiono monasterium nostrum viguii, et quteium inansit, ei nuUi penitus persoiias (55), iiisi soli papx puU^sta-

si ita est, vebementer miramur, quia unde de nobis q lem aliquam aut dominaiionem in eo cxenore vcl

jusle conqueri debeat ignoramus. Mirari aiileiii nec

IMissumus nec debemns , si iiihonesie loquitur, qui

]>ene nniverso mniido clamante , sed nnllo adliuc

vimiicanle, multa inbonesta et perversa operatur.

Veniat umen, si placet vestne sanctitati, vobiscum

Tindociiium iii alodium B. Petri, et burgenses quo-

r«m mcrcede condiicitur secum adducat ; et quan-

tum justitia dictaveril. exseqiialur et accioiat.

EPISTQLA XVIIL Cononi viia: taudabilis eoiscooOt sanctas^ aposioliccs

(40) Peiro diacono cardinali. SS. Gosmne et Da- miani : liuiic eniin esse arbitror Pelrum Leouis canlinalein, ad quem de ordinatione episcoportiin «cribii opusc. 2. Is a Paschali crealus di:iconus cardinalis tituli quem dixi, Gclasium ia Gallias se- ciiiiis est : ulii cum aegrolaret, ad cum niissa haec ep»^lola videliir.

i50) Richardo episcopo legafo. Cardinali scilicel Albano, de ciijus in Gallia legaiioiie, couveiituqtie iSalgenliaci, ac syoodo Trecis coiivocata Ivo Cariio- tensis, iuin in epistolis quis ad ipsum complures scribil, tiim iu uliis ad Pascbalcm, ciiius legatus eral, sub aunuin llOi.

(5i) Cononi tegaio» Cl hic epi^copus iiem cardi- iialis, sed Praene»tinus, ejusdciu Paschalis lcgatus aniio 1115, quo anuo tria in Gallis, a Conone iegato celebrala concilia docuit nos cum Roberlo moiiacho S. Mariani, veius Glirontcuni Turonensc. Priinum Remis, alteruin BellovHci; teriiimi Catalaiiai. Sunt et Ivonis aiiquot ad Cononem legaiitm episioix.

(P^) Octo ponlificum. Benedicti IX, Clemeniis II, Victoriis II, Nicoiai II, Alcxandri II, Gregorii Vil, UrbjT iii ]l| Pascfialis II. Quorum ouinium de hac monaste-

cjtis nxtores qualibcl orcasionc sollicilare licuiu El quidetn saiis juslc ; qiiia ab ipso sui principio per venerabiles et religiosos rondntores suos ob a|K)sto!ica sede Iiaiic inviolabilcm 36 dignitatem obtinuil. Ilac tanta a successoribus B. Pelri praede* cessoribiis nostris digiiitale concessa, nullus eoruin alicui concilto (54) iinqunm adfuit, quod nb ipsa sumroo Romano ponlifice iion exssitli cclebiatiim. Illis tamen temporibus, llildebrandus archidiacoiiiis (55) Romanx Ecclcsi;e, deiiiceps papa faclus, Giral-

rii Vindociuensis pnerngativa litleras vidimns, pr:i*- terquam Benedicti : scd biijus quoqiie coiicessioiiis, mentio est in litieris rundaloruiu, qiiorum scilicci niitii ct voluiitate id hoiiorls abbati Vindocineusi a. 0 sede apostolica irihutum est, ut suli pnp:r subsit. (Sa) SuHipenituMpersonm.^ec episcopis, nec le- galis. Gregoritis VII ad Odcricuui abb.ilein : Hoo etlam divlna fulti fiducia apostoUca auctoritate pro- hibemus^ ne in vindocinensi ccenobio ulli nnquam pe^sono!, nisi soli papcs ticeat poieslatem uliquam ant dominalionem exercere^ aut excommunicare seu in- terdicere. intrw lib. ii, episl, iO n 27.

(54) Nullus corum alicui consilio. Epist. 30.

(55) Hitdebrandus archidiaconus, Id iioiueu, mu- niisque Gregorio VII, priusquam poutirex reuuniin- retur. Legaliouis, quam a Victore II, iiiissusobiii iuGallia, meminitipse in colloquiu, quod cum R<;- ^inaldo Radulfi archiepiscopi iuteriiuntio habuisso illuro narrat vetus hisioria iu Tabulano S. Martini Turoneusis : Ego aulem^ inquit , memini alquando tempore Vicloris papce Turoni moras fecisse in die^ bus Bartotomeei ipsius urbis archiepiscopi ad discu- tiendam causam Iralris noHri B. et me tioneslc a cten

59

GOFFRIDI ABBATIS MiNDOCINENSlS.

60

dus Ostiensis episcopus (56) , Stephanus (57), ct A niinius. Magna quidem est haec, &ed de magiia

Kainibaldus (58) atque roulti postea maguae auclo-

ritatis viri a latere B. Petri in iegalionem missi, ad

bas partes venerunt, et monaslerium nostrum, et

libertatem ejus atque dignitatem dilexerunt, et illi-

batam omnino servaverunt. Nos siquidem ad vos

venire, quem cbarissimum dominum et amicum crc-

dimus, et vobis honoriAce servire desideravimus,

et desideramus : et desiderium nostrum diligcnter

compleretur, si necessilas corporis et quorunidam

perversitas bominum pateretur. Sunt etenim in iti-

uere quidam Ecclesiae nostrae inimici quorum inju-

rias, quia res B. Petri nobis commissas eis reiiu-

quere nolumus, usque ad proprii corporis captio-

nem jam sumus experli : qui nunc etiam uobis

captionem solummodo non rainantur, sed mortem :

Yiziii9censis abbatis(59)!nobis ol)itum cxprobrantes,

<iuem sine vindicta capite dictint fuisse truncatuni.

Unde discretioni veslrae bumiliter supplicamus,

quatenus aut conductum nobis quxratis, aut locum

Mgnilicetis securum, ubi possimus vobis occurrere,

€t quaedam ad utilitatem domiiii <)aoae vcstrae di-

lectioni revelare,

37 EPISTOLA XIX. Chariitmo domitio ti pracordiaii amico Girafdo

honorabili Engoliimenti (60) epitcopo^ tanclce

Romanas tedit vicario, Go/fridut ejutdem tedit

alodiariut ei termt, dileclionem ei dileciionit ter-

viittiem.

Pressuras, quas mona^terium nostrum , alodiuin Petri et ejus patrimonium palilur, vestre saucti- tali nolificare curavimus ; el, ut eas vestras racialis compassionis affectu , vos humilter rogare pnesu-

vcstra bonitale praesumptio. Noveritis itaque, dile- ctissime Pater, Petrum de Monle aureo(OI) quod- dam coemeterium nostrum violenter infregisse duasque viilas noslras, rebus omnibus ablatis, pece penitus destruxisse. Mauricius itcrum RotunianJiiS uuam ecclesiam et terram ad ecclesiam nostrani pertinentem iujuste possidet, quam nobis abstuiil. Qua de re a Cetiomanensi episcopo el ab Andega vensi (62) saepe admonilus, scmper ablata reddere contemuit. Unde de sinu matris nostrae sancUe Uo- inanae Ecclesiae, mamillam juslitiae liiiali diicctioi^o rcquirentes, vestram bouitalem multum suppliciter prccamur, quatenus praedictis episcopis, misso ad eos vestrae auctorilalis decreto pra^cipialis ut Vin- docinense monasterium, B. Petri patrimoniuni, nullatenus a parochianis suis vexari, vel rebus ex- spoliari consentiant. Et quia venerabiles Roinaui pontiflces suorum iiTctiactabili auctorilate privile- giorum 38 onines perseculoi es nostros excommu- nicationis vinculis alligaruut, quandoquidem, quod ab illis ligatum est, ipsi solvere non possunt, tandiu Petnim el Mauricium, qui conlra nos inique cge- rint, excommuiiicatos loneant, donec iila, r,iiae iio- bis injusle abstuierunt, canouica Icge resiituaiit.

EPISTOLA XX.

Cirardo Norihnianno EugoUtmenti epiteopo, tanciw

Romanaf tetiit legalo, fraler Go/fridnt ejutdetit

te<tit caHiolicut tervut^ discordiat non temlnare,

nec ciio credere mendacia proferenii»

Miror te, tauUe discrctionis poulificeiu conlra ni»;,

licet abseuteni, ea pubiice proiulisse quje iii cor

tuuin, quod armarium veritatis esse d.bucratei pu-

Aup;nslodnnensi, ubi nohite (sic eiii:n appellat Ror- iiurdus episl. 150), B. Magdaleiiae inonnsieriiim ;t Ghrudo coitii;e, Bei-taque uxore, Caroli Calvi lein- poribus cond^tuin. De eodein Petrus Cliniiacensi> ahl):is lib. IV, episl. ^^,lnparlibtttnotlri$ Vizeliacui, excepto ClttnuicOt in nottri ordmis tiudiit nntlum paliiur iiabere priorem. Ordinis siii dixit, quia Vi/c- liaceiise cceuoiauin, ctsi aiitiquius, sub Ciuniacen>i discipliii.i iliu sletit, iiiinc pro monachis canonicos IiaLet StTCiilares. Paschalis II exs aut litlera!, qu:iriiin pericopen cpist. 9 vidinius, Beneventi aiiuo ii05 seriptai Altaidoubbati Vizeliacensi,huic ipsi fortasse, quein impune ca'suiii narrat GofTridus.

(GO) Girardo Engolismenti. Dtio hnjus nominis

poiitificis ad easdem partct mitans est, vices aclurnt D inodico intervallo episcopi Eugolisnienses riierunt.

apostolicaSf vir masimm anctoriiaiit. Qui neque pro^ Prior dedicaiioiii ecclcsiue Viiidocinensis iiiterriiit

anno 1040. Verum hic lcgationem, ciijus exstet me- moria, nullam ohiil. Aller hic ab illo quarlus ge- iiere Northmannus, pene coniinuas in Aqiiltania sedis apostolicse vices egit, primuiu sub Pascha i, et

ticfs tancti Martini etse tuscepiuniy quoiies tohd, ei communionibiis iitorum frequenter usum fuisse. Duas ouim ea iu leg;)lioiie syiiodos <*$;ii. Unani Lu«>(luni adversus Sluioniacos ; alierain Turoni contra Beren- g:iniim.

(50) Girardus Ostiensis epixcopus, Lejrtiius prininm Alexaiidri 11, luox Gregorii Vil, qni el Turonis illiiui fuisse li^statur iii colloqiiio qiiod dixi ; et synoduiu ah eodeui iii Novempopulis coactniu couinieinoral, lib.j, ep'si.16.

(57) Sieplianw. Si lcnipora spectes, prscponi de- buil Giralilo. Prinr enlni legaiioiie fnnctns est Mco- ho II poi.tince, Gre^orius VII in colloquio : Prisicr» ea Sieplianus in diebut Nicolai I! , Romance sedis

csr^ionem a e iiwnicis posiidavii : neque exsposiulan dnm esse cenauit; qua! sciicet si adeo improbus etset^ poinissei negnri. Quippe qute nisi regibus Franciie ei iposioHcis bb ipsii canonicis numiuam fii. Qiiem eiiuni qHamtin i i fuit honetie habuerunt^ el sna viauma ihr.riiatit exhibiiione iargiii tnni. Piaeterea Givgorius idem lib. vii, epist. 18, ubi legati utrius- qiie meuiinit, Slephaniim legalum prius nominat quam Giralh.ro. Dnravit porro Stephani legalio eiiam sub Alexandro II. Is eniin esl qiii Goirridnm Barbaluiii coi ilein anathemale percnssit sub ann. lUliS. Quare illi, ut opiiior. successit Giraldus.

(; 8) Raimbaldut. Su! diacouus Ecclesi:e Roinanae, Girahii Ostieiisi In legalione coUega. Grcgor. VII. lih. j, epist. b*.

(5U) Viziliuceiisis abbatis. Episl. 15. yizeUacnm } rofccius, qm\\ ojpi luin cst .Ed-wruin iu diojco.i

aliis posl eum legiiimis ponlificibus ; deiiide stil> Auaclelo antipapa, ad queui, Bernardo teste, quia legationem ab Innoceiitio exlorquerc niHi poteral, foeda prsevaricatione defecit. Anacleii hiiiae epistohc quibiis legationem illi decernil, in Annalihus eccle- siasiicis leguntur : miserahilis vilse exitus dcscii- hilur iu Vita sancti Bernardi.

(61) Petrum de Mome-aureo. Lib. iii, episl. 17. Ilanielinus de Monteaureo eadeiuex fauiilia Joaiiues tlo Moule aureo coines Vindocinensis.

(62) A Cenomanenti epitcopo et Andegaventi. Ilde- lcrlo et Kaiualdo.

6f EPISTOLiE.

■'italis sifillttin, nttnqtiaiii dcbiiissctit vcnibse. Illa A sif|uiiiem a le, ut nrbilror, non ftieriint priiis dict,'i ; sed utideciinqae processissent, ea non diibito invi- diose et malitiose fuisse tiiveiita, et sicut venim est quod faisam beatitudinem Nortbmannonim (05) se- qoetur vera miseria, ita venim est qiiod ista qiia; conlra roe dicla sitnt fueruul falsa. Non siiin ego adeo perturbati cerelri, nec sanctamm inscius Scripturaram, qiiod in euin, qui soli coslo innocen- tiani debet, sine causa posuissein os meum, in pa- trem vldelicet spiritu»lem, qiiem bracliiis filialis ililectionis amplecti debeo, et pura verilaloveneran» a ciijtts sancla obeillenlia noa potero vel monutis 39 separari. Si quis de nie aiiler sentit, desipit; iiec dominum papain (64) lionorare satagil, sed pii- blicare, si qiiid niiniis vel nimium egit. Nam quicun- B qne cmtlra puritateni mese mentis, patern» dero- gationis se fecent assenorem, veniat palani, ei me siatim ifivenici sua: falsiialis veridicum corre- clorem.

EPISTOff.A XXI. Cirardo giorioso EngolUmenBi episeopOj apoBtoHca:

tedii legato, fraier Cofridus Vindoeinensis abbtts^

ei ejusdem sedis fidelis filius, boni operis frtfclum,

el purte dileeliouis nmplexmn,

Quoniaiii sancla Ruinana Ecclesia non qiiideni V4>s!Hs merilis, sed gralia sola, hiiinilitatem vestrain adeo sublimavit qiiod ininimus digilus vesier dorso Patris vestri grossior videtur, sicut sui>liinta verba, qu» s.f-pius niultum gloriose profertis, testiflcanliir, p tanlo fldelius ei debelis obedire, dnlci verbo multi-

(63) Falsam beaiiiudinem Sorlhmannomm, Non eo dictiim puto, qiiasi Norlliinaunis peculiare ali- Miiod placitiim fiierit de falsa beatitniline, sed qiiia Girardus Nortbmannus ernt, ad Northmaiinos id apiavit, t|iiod sxpe universiin pronuntiare solet. Ex ililsa bealitudint? vi^rain miseriaiii sequi, epist. 30, et lib ii,episl. 5. lib. v, rpisi. i l.

(64) Dominum papunu Paschaleni 11, qui iti privi- legio itivestilnraruui llenrico iiiniluiii itidulseral, epist* 7.

(65) Daminus noster papa, Paschalis. qni legalum illum crearat.

(66) Andreamde Vi:reio. Notum est oppidum in Ar- raoricis, a quo noinen vetiista? ac priniarix quondaiii faniilix, in qua et llo!)ertiini Yilreieiisein iii Conani romltis auta nieniorant liitera: llumcliiii episcopi Redonensis, ad libruin iii, epist. 59. D

(67) Episeopus Pietaviensis. Petnis, cui successit Guillelmns, is fortasse, qui archidiaconiis hoc loro. Guillelmuin ari!hiJi:icoiiuui Picl:ivii;nsis Ecclesiie docent tabiiLe S. Albini, aniio iiOO Mairotiensihiis inonacbis couccssisse, ut altare condereiil iii Fiaii- cavilla.

(68) CarrofenseiH abbatem. In dedieatione Vindo- ciiiensi nMiiier»tiir iiiier ahb:ites qui aiifuerunt, llugo de Saiirto Salvatore Carrofi abhas. If ic eniin titulus iiionasteno pngi IVtonici, a Roihario coinite, nt aiictor est Theodiiirus Aiirelianensis, el Euphrasia ejns uxore coiidilo, Liidovici Pii Aii|;nst. tcinporibiis. Carrofiriiuimunasteriuin dicitiir a V iilberto epist. 1 17, qiiod ileriiiii posiea iiistauraiuin, dcdicatuniqtie (istendit Kalemiarimn Snncii Sergii Andegnvensi?, iiis verhis : xvi Kal. Julii Carrofense nwnasten.m Oei ei Domiui uostri Salvaioris mundi dedicatum esl anno a nativitule ejiudem ci Virijine ffhriosu 1048.

- LIB. L 62

plicare amicos. inimicos roitigare, eain factispoiius pnedicarc qnam verbis, ne qualibel sinistra opera- tione ejus amici scandalizentur, et ei inimici valeant derogare. Quod si aliter agiiis, vel egistis, subliml- tas ve8lra,quam veneralnlis dominus noster papa(65) sua Imnitalc saiis de exili loco creavit, mila pro bonis illi retribuil, retribotionem scilicet quam Deus non novit. Nos auiem qiiod aodivimus, unde etiam, qnod pejiis est, cantilenam composuit vulgus, qiioniam 40 pHblicatum est, vobis occultare nec possuinits, nec debemus. Audivinitis ilaqne, et dolenuis, An- dreamde Vitreio (66) filiae siise vobisconjiiginmven- didisse, illud etiani a vobis flliuni vieecomilis de Maloieone comparasse. Quonim alter qiiingentos solidos vohis pretium dedit conjugii; aller vero quindecim inarcas argenti. lloc ppiscopus Pictavien- sls (67), et Guillelmus archidiaconns cjiis, et qiiidam alii qui adfuernnt, si veritatem sepelire noliiertni, non negabont.Carrofensemabbateni (68) non regti- lariter electum, sed violenler, ut dicitur. intritsum, pro mille solidis barharinonim (G9), barbara nimis auctoritate oonsecrari, itno, si venim esl, exsecrari fecistis, nolente siio consecratore, etejus clero, iiio- dis qiiihns poterat, reclamante, et qui vidit et par- tem habuit,abbas quidam vestervicinus testimoniuui perhihnit, et miilti dicunt ejus testimoninm verum esse. Abbatem praeierea alium, quein pro reverentia ordinis nominare erubesco, in detestabili corporis tdrpitudine deprehensum, et ab abbatis poteslate, ipso proprium crimen confllente, depositnm, nullo praicedente judicio, non modica sulTragante pecunia,

Theoilulfi vr^rsus de Carrofensi cflenobio,si quis forte desiderat, hi sunt : Est locus^ hunc vodtant Carroph cognomine Calli,

Quo patet eleclis auliea porta poli. Quo Salvatoris sub nomine prwnitet aula,

Quove monasterii clatislra decora manent. Enitet hic ruiulo sanciorum pignore fretu^

Vivit et eiimie turba fidelis ibi, Denique Rotharius comes ingens. inclytus heros^

Conjuge cum Euphrasia condidii istud opus. Hoe fuho argento^ gemmisque exomat ei auro^ Affiuii et libris^ vestibus atque lacns, etc. Carrofttm itaque loci nomen cst, non viri ut per- siiasum videlur non inflnii, quod mireris, aevi scri- ptnribus, qui monasteriuni Sancti Carrofl appella- runt.

(69) Mille solidis barbarinorum^ Arabicos, Sarra- cenicns, barharis notis signalos. Theodulfiis ideni cpiscopus in PaRctiesi.

Uic et crgslallum^ et gemmas promittii Eoas.

Si faciam alterius ul potiatur agris. hle gravi numero nummos fert divitis auri^ Quos Arabnm sertno site character arai, Aui quos argento Latius styius imprimit albo^ Si tamen acquirat pradia^ rura^ domus. Frequens jani luin aiireorum hujus notae niiinmonim usns erat in Gallia, renim potiente altera regiim iiostronimfatnilia, posistahilitumnempe Sarraceiio* riim Arabnm iinperiinn in Hispania: unde ad nos, ut eqiiidem cens<H), illa externi atiri copia ex commer- cio fltiehat : eflbdiunturque etiani nunc solidi Arabici niiiltis Gaito locis, ut docuit nos V. C. Pauhis Peta* viiis Parisiensis curis senator, cu]n^ iiKiicio rhco- dui:i qiioquc hos vcrsus dcbco.

63 GOFKUIDl ABUAIIS

coiitrairicentibtis illius congregalionis fralribus, in A firisiinum ^raduni iia reslUulsiis qnod sola marca- riim congregalio fuit illi culparum ptir^:Uio. Hoc iternerius abbas Bonevalleiisis (70) teslalur, qui lioc faciniis pene ubiqiie prxdicans delestalur. Fuloo fiienneDsis abbas (71) Utteras vestras pro facienda 41 sibi jiistitia qiKesivit; qnas illi prudentia vestra tandiu negavit donec illas centum solidis coinpara- \it. Sed vir ille perdidit pecuiiiam, nec per vos po- luit liabere jusiitiam. Hoc< ipseiner prontctur, qiii simul utrumque perdidisse conquerilur. Illiid itaque 4|iiod contra comitem Andegaveiisem (7i) egi!»lis csset satis silentio siipprimenduai, sed oc<'ultari iiii- nime poluit quod multis popiilis exstilit diviilgatum. Asseruni quidam vos, quasi Balaam allentm, rogis Auglici pecunia fuisse corruptum, etidcirco injiistain ^ in praedictiim comitem excommunicationisprotulisse sententiam. Et licet excommunicaiio vestra vires etiam unius diei habere non potueril, amicis laincn Romanre lilcclesiae peperii verecnndiam, et ejus ini- iiiiois detrahendi deJit materiam. Hoc solum reme- diuin fuit, qnod domiiius papa excommunicationem lllam conlirmare sapicnter vitavil, etsicora ciausit deirabentium, et qiiod a vobis seminatum fuerat, aposiolicae sedis delevit opprobrinm. Inter coetera debiiissem unum silere, si amico liceret aniicum non prxmiinire. Abbati Angeriacensi (75), ul dicilnr, promisistis, qiiod si trecentos solidos Piclaviensiiim masculorum (74) vobis daret, Rainaldiim Chesneili (75) deponeretis : unde capilula, quihus illiim r- accusarct, ei transcripta misistis. Tloc abbas ipse fatclur, ot testem in animam suam Deum invocal, qu<>tl vcrum loquitur. Haecpanoa de multis, modioa de inagnis vobis42sigi^>^cavimos, dileclioiiis videlicot caiisa, ul, si vera sunt qua; contravestrtm aslutia.n vcntilantur, praelcritorum iranhgressio Oat vobis fiiinrorum oaiitola. Nam, qniciiiiqiie privilegio utiUir Roman;c Ecclesise, sanctairi cjus auctoritatem per- yersis operibiis non debet inipiignare. El cuni Christns Dominns solain B. Petro qnx lignnda eranl, Jigantti, et quaesolvenda, solvendi potestatern con- Jlulerit {Mailh. xvi, 19), vos amplius, vel aliud pro jogaiione vohis cominissa iion debetis ustin>arc. Qiuu\ nic prxsente ctiam coram Inicis prxulicaslis; vosvidcticctepiscopos deponendi habere poteslatetn, () novum gc:ins pra^sumptionis putaviiniis, quia ntilla raiiotte legalis aposlolica^ sedis conceditur quod ad solius Roinani pontifiois pertinet dii^nitaicm. Sed si

(70) Bermriu$ abbas BonevaUeniis. Ad hunc ali- qiioi opislola! lib. iv.

(71) Frf/t'o Biennensis abba$. Monasterium est in @amonum dioecesi, Saiicti Slephuni de Beania vulgo vorniit.

(i^i) Comilem Andegavensem. Fulc^nem V, de qiio op. 8. litiiconim belltmi fuil cum Henritro Aiigloruni ro^j^c, :)C duce Northmaiiiiorum, anno 1H8 ad Alen- i*ioncui caslrum, elSagitim, ubi collatis signis coines victor nhiit.

(7r>) Abbati Angeriacensi, Henrico, ad quem lib. v, liniliii.

(71) Solidos i^ictavifnsium mfisculorum. \i\ gcstis

YLNDOCLNENSIS U

ita est ut a vobis publicc praedioalum agnoscitiir, quasi alterum pnpam vos fecistis, et ad Romanam Ecclesiam, quam nunc nsque in sua necessitate li- bere qnisquam appellare potuit, vox appeilniionls ne- gatur.Nos tanien credehamus mediocritatem vesiram legaiionem habere sedis apostolicx, iion apostolicam sedem esse et a domino papa partem suseepissc sollicitudinis, quam solummotlo caeieri legati susci- piunty non pleniludincm exercere potesiatis.

43 EPISTOLA XXli.

Dnlcissinift domno, et prwcordiali amico, domno Gi^

rardo liim laudabilis episcopo, sancice Romanw

sedis legatOy frater Goffridus ejusdem sedi$ servo-

rum minimus^ a Deo salutem (rternam^ quod ipse

e$ly et a se quidquid sapit el potest,

lu primis vcstrae dilectioni, quae se circa me in-

legram et inviolatam servavit, muliiplices refero

gratiarum actiones. Deifide paiernitati vestrae noti-

fio^re dignum duxi, quod apud tloiiiinum papam (7G)

ipso die, quo lcgalus noster ad eum pervenit, sn:i

Lona gratia, et ineoruin mala gratia aemulorum,

quidqnid volui, impelravi. Visioiic vestra perfrui,

et colloquium vestrum habere desidero, et iibi, ct

quando, qiiod vehemenler opto, obtinere valeam,

inihi digneinini aut verbis, aut titteris signifio^re.

Hoc eiiim Ecclcsiae Dei esl necessarium, ei vobis

utile.

EPISTOLA XXII!. DomnoGirardo honestm vitm episcopo^ sancta: lio- manx Ecclesice vetwrabHi legato^ {rater Goffridus ve$tr(B religionis servus^ dilectionem, et totius di- lectionis servitutem.

Audivimiis, dilectissime dominc, qtiod abbas Sancti Nicolai (77) ahbutiam suam in inaOu veslra deseruorit, co siquidem tenore iit non eam dcin- ceps, nisi in misericordia vestra 44 reposcerel* ct eo etiam pacto ut coiivcntiis ille B. Nicolai cuin eo firmaiu pacem el concordiam haberet. Pnctum uti- que, quod monachi illi de fiace et concordia ante vos et per vos fecerunt, vix octo diebus, sicut ipse dioit ct nos credimus , lenuerunt. Undc vobis , magnic discretionis Pater, imiltum supplicitcr pro eo sup. |)licanius, ut in adipiscenda abbalia, quam vestr;c voluntatis consilio dereliquit, dulcedo vcslra; pieiatis pro amore Dei, et noslro siiffrageiur, ct de nionachis illis, qui promissam sibi pacem el concordiam iioc lcnticrunt nec tcnent , tlcbilam justitiam conseqna- tur. Quod si fcceritis, scilolc veracitcr quod me in-

Ademari episco|)i Engolismensis : Cum tpiscopus a praiposito mHle solido$ Pictttvien$tum pro acaptamento exiqeretf ei ip$e reddere non po$set^ lierius episcopo mttte dedit. Masculi Pictavienses peculiaris noia! niimmi, ut rortes Lugdunenses, in testamento Gui- chardi de Bellojoco, quem Sibylla uxor litteris &iiis anno 1200 professa est Ecclesias Cluniacensi pro anniversario suo logasse in singulos anuos x, libras fortium Lugduncnsitim.

(75) Rainatdum Obesneili. Lib. iii, epist. 59.

(76) Dominum Pttpam Callistum II, epist. H ci 13.

(77) Abbas Nicolai. Lambertus, de quo lib. ui, cpist. 8 ct 0.

05

LPISTOLA:. L!B. I.

6tt

gratiliKiinis argiiereniiliaicnus polcrilis. Ad januam A bam, ul in com;ilio, quod niedianlc Quadragetin)a

aulem mlsericordiae Andegavensis (78) ullenus iion pulsabil, quia ibl miscricordiam deesse experiroenlo jam didlcit. Qiiidqnid tamen de illius promotione aclnm cst, non censura justitio!, sed sola et iinniensa misericordia fecit. Vaieie, et inisericordiam vestrani iiobis notam facite.

EPISTOLA XXIV. Domino de venerabUi Engolismensi episcopo Girarda^

sanclm Romante udi$ pnfdicabiii legato , frater

Goffridus , saiuiem a Deo ^ et a se purw diiectionis

serviiutem.

Noverit dilectio veslra, Pater cbatissime, qnod seinci et secundo de fralribus nostris Pictaviensi (79) episcopo misiinus, deprecanlcs ut iios ad vos usque

ceiebraturus est is, abbati Battacensi (81) de ecCi'08ia fi. Biariac (82), cl ecclesia B. Nicolai, qiias in 01'- rone per sepiuaginta annos absque canonica recla- matione monaslcriiim nosiruin possedisse noscitur, eisequerer juslitiain. Unde mando vobis, qiiod pme- dicto termino prxdiclo abbali, quantum sancia Ho- •nana auctoritas docet et prxcipit, rcspondebo, nisi canonico fucro impediniento detentus. Inierim ctianv si domnus abbas ille volueril, omnem sibi 4G ju- btitiam oflero, quocunqiie salvo conductii ire po- luoro. Quod si neulruin liorum placuerit, domini p:ip3e, cujus proprii juris et Viniiociiiense motiaslc- riuin, et res ad ipsiim pertinentcs esse noscunur» opto ct ofTiro illi judicium. Cujus jtidicii xquilateiu

liigiiaretar condiicere. 45 0»o«i ipse lienigne, susci- ^ q"i rcfiigit audire, B. Petrum ne sciilial iratum ,

debet timcre. Moiiastcrium noslruin patrimoiiiuni B. Petri , el (^'us aioiliuin (83) novcriiis , et loco nosiro praedictas Ecclcsiiis, perpetuo jiire, Roinan i- rum pontiOciiin irretraclabili aiiclorilale liriiiat: s^ esse , nuliateniis diibiletis. Qiiod abbas Batiacensis dixit me pro causa sua Kttcras vesiras babuissc* M-itote euin verbuui verilatis iion prolulisse, scd qiiod per litleras noslras vobis maiHlavi de fanuiit), qui vestras nobis alTerrc debuit, vcruin credite.

EPiSTOLA XXVI.

Girardo iaudabiiis vilce episcopo , sancia; Romanas

sedis iegalo , domino suo et prwcordiali amico ,

fraler GofriduSf quidquid mnndari poiest^ et Ita-

beri salubrius.

^ Apud bo»ilaietn veslram, Iionorabilts P;iler, ciini

dolore cordis , et nimia mcntis anxietate conqueri-

niur de Petro de Moiite Contork) (8i), qiii infra

terroinos vestrae leg^itionis (85) in cpiscopatii sciii-

cet Piciavieitsi, fratres noslros a inonastcrio re-

piens, iu assnmptioiie B. Mari.ns seipsuro ad Fonlero Ebraldi (80) spopondit venturuni, et qiiod pcticra- mus diligenter facturum. Nos aulem, sicut roanda- veral, ad pRpdictum locnm veiiimus; ubi iicc ipsuro, iiec ejus ouniium inveiiientcs, faligati incassuin a loco rccessinius. Rogamus igilur, humiiilato qiia possiinius, iie sit vobis nioiestum, fideiis servi et veracis ainici supplicationcm siiscipere, el quaiiter usque ad vos transire valeainus , apud prxdictuni episeopniu iiiipelrare. Quxdain enim vestrae sancti- tatis coiisilio facere di^posuiimis, 4|wc nee scripto, Bec ore alieno voiumiis revelare.

EPISTOLA XXV. Domno Girardo iaudabiiis vitte episcopo, sanciw Ro- mawg sedit legato , frater Goffridus ejusdem sedis allodiarius , et servus , el a Deo bonm operaiionis frucium^ €l a se purte diiectionis obsequium. SigQificastis mibi per rratrem , quem vobis ob aliam rausain miseraro , quia islain peiiitus ignora-

(18) Andegavensis. RaitialJi episcopi, de ciijus ele* eiioiie , quam tacite perstringil , plura iii>. in , episu 41.

(79) Episcopus Pictavensis, Guiilelmus Petri suc- cessor.

(80) Aa Fontem Ebraldi. ;Epist. % et lib. iv , episl. 3i.

(81) Abbati Raliacensi. In paffo Satilonico. Gcsla Griiiioardi episcopi Eiigolisro. : llujtts temporequidam de principibus Engolismensibus Gnadardus de Lori' chis ledificavit in Santonico pago monasterium Ratir ceitse in honore sancti Stephani protomurtyrist et cen-

patrimonialc. Qiiare patritnonioro dicitur, el barre- diias, quatenus ab alio matiat, propriuin yi»^ et proprietas, m a Domiuo possidetiir. Ifine iJla sa}|m connexa, in pmprio alodio, de proprio alode , oi alia id genns. Urbanus II, llugoni ^bbair Cluiiiac. : Monasterium Sancliss, Trinitatis in Marciniaco, quod in atodio proprio cedificasti. Noster episl. ii. In pa^ trimonium et ailodium propriumi.

(84) Petro de Munte Contorio. Et tamen eadein a famitia Robertus Vindociiiense monasieriuni suis o4im beneficiis ornaral. Gregorius Vil. EcclesiaSan^

,. ..w..»r» .....v.. ^.v|,.......^.^.w.. ,..,, ». .,....- cti Petri de Monte Soleti , et quidquid Robertus de

suale fecii Romance Ecciesix, Bassaceuse et de RaS' ^ Monte Coniorio Vindocinensi ceeuobiv donnvii, et ejus-

saco ituiie dicunt.

(8i) De ecclesia R. Mariee. Tres in Olerone insula J7:ris Viiidocinensis erant ecclcsto!, qiias rccensel liis ▼oriiis Gregoriiis VIL OJerico abbali : Ecciesia Sau'' €ii Georgii in Oleronis insuia. cum magna parte ejus" dem insHiiC ; ecciesia Reatee Maritt de Castro Oiero- nit; ecelesia Sancii Nicoiai de Oierone. Ex his se- CHiida Beal» Mjria: parocliialis erai, ut teslatur Nicolaiis II.

(85) Patrimonium R. Petri et alod'.um. Dno ista s:ppe coti|ungit, et reipsa cotijiincta snnt. Nani qnod allodinm est,transitad iKcredem, «tt fit patrimonluui, quod in feudis, aliisve beneflciis Iocuih non babei.. Etsi enim hodie plerisque locis fenda sunt patrimo* nialia , id tamen non babent ex feudt natura , quod in per^onam vassalii constitui soiebat, sed ex peiii«> li:tn paclo et conventiooe. Alodium vero seiiiper e^t

filius Bertrannus coneessit. Mons-Coiiloriiis Pictonuni' oppidum, memorabiii pnelio noslra »late iiobilit:.-' twn.

(85) Jnfra terminos ve$tra! legalionis. Girardiis iir tota Gallia legalus noii erat, sed in Aquilania dnii- taxat quod docent Acla fynoiii Lateran. anno 111^., Venim Aquilanise legatis praeier Aqnitanieas pro- viiicias attribui solebat etiam terlia Lugdunensi .. Quo flt ut cuin <viraldo Aqititani:c legaio multa tr:i- eientur, quae ad terii» Liigduneiisis dioeeesis perii'' nebant ut eplst* 6 cl i3 , catiKc abbatnni Saitclv Albini, et sancii Nicolai, apud Ndebcrinm cpisl. 28,. causa abbalis Ebroneiisis, qimnim liic in (k*nomaii'> nensi episcopatii er.it, tlli in Aiidegavci st Hoc ipsunv liquet ex litleris Aroali episcnpi Olorensis, qui Aqiii- taiiise item iegatiis fuit pro Greg. Vli , nt Gregorius ipse tesiis est iib. ii, epist. H. Is enim ad Rodulfuiii

C7 GOFFR.D. ABBATiS

verlenles copil , et eqiios, et qiitdquid Iiabebnnl A eis abslulit violenter. Partem qiiidem reram per roniiiem AndegaTensem (86) liabuimus ; allerain \cro ndhuc 47 crudeliier detiiiet ille sacrilegiis. De injuria vero pcrsonis monacborum illaia am« plius crucinmnr ; quam sic a Tcslra discrrlione viiidicari buinililcr exposcimus, ut raptores qui ati- dlerint, timeaiit, et ab bujtismoLli scolere reirahant manus. Ad vos venire desiderio desideramus, sicut olim vobis mandavimus , sod propier miiltiplices guerras, quae In episcopiilu Piotnviensi excrcvcniiii, nec ad vos venire, nec loca, qunc in pnrtibtis iliis liabemtis, vlsitare andemus. Proeieroa sexiim femi- neum (87), quem etiam amicis novimiis inimicum, inimicari nobis, et in ilincre insidiari» vera rela- lione didicimiis. Unde vestrtT dilcctioni prspcordinli- ** lor supplicamus, quatenus per Piclaviensem episco- pum (88), vel por quemlibot aliiim nos ad vos conbit i facinlis, quia ullra fonlem Ebrnldi progredi seciire non possumtis. Valeat domiuiis legatus et vigenl, et nt nd ipsum transire,et cuin ipso loqiii v:ilcanins , s;i:(^ gratia cliaritatis efTiciat.

EPISTOLA XXML

Bono tlomvio, et pra^cordutii amico^ C. venerabt.ts

vit(v episcopOy apostolica* sedis legalo, froler Go/fri'-

dus suvs, quod polest^ quod iapit, el qnod cst.

Vesti-ae dilectioni notutii facio qiiod rnilrein Paga-

num Alerici ad doniinUMi pnpam (89) niillo, qn.Tdain

ei nostf.T diaritalis signn rcreiilem. Si pcr illuni

qtiod optoeflicere potncro, ad pr;esens Uomaiii noii ^

ibo; alioqiiln 48 Boinani ire paratus suni, ct Ro-

inanam Ecclesiam pcr ineinctipsum visilare, iii qtia

a Lonae memorioB papa Urbano ptcsbylcr ordinatus

sutn. Vestrxautem discrelioni grates et gratias niul-

liplices refero, qui Andcgaveiisi episcopo (90) semei.

his , et ter, imo quater pi secepistis , ut quae niona-

sicrio iiostro abstulerat, leslitueret, et privilegiis

scribeiis arcbiepiscopiim Turonorum, ei ut ad syiio- liiiin Hurdigutciisem cuni stiffragaiieis suis veiiial prsectptt his verbis. Priestat eiiiiii t;jus lilieras aii- oire :

Amatus EUorensis eptscopus , sancta^que Romanof Ecclesia: , Dei yraiia, legaius , Raduifo venerabt i Turonorum arciticmcopo saiuiem^ et omne bonutn in Domino Jesu Clirislo,

Noverit veslr» charitas, fratcr dileclissiine, nos, |> niiciorilale Dei oinnipoteiilis, omiiiunique log:itioni.s iiOStr?c cpiscoporum» abbaiuiii, priiicipuin consoiisii roticirniin Bitrdegnla: In Octava saiicli Micliaciis (-e- lebrandnm constituisse. Quapropier fraterna dilo- ctione vos rogando adiiionemiis, et aposiolica aiiclo- ritatejubeiidoprascipiinus, quatenus recrastiuatione postposita, cuui oiniiihiis suffraganeis vestris, efcle- siaeque vestrae privilegiis ad conciliuin supradiciiiin veniatis , ul consilio vestro solatioi|tie causa Dei coiinrnietur, et Eccle&iie vestnc jusiitiae pio qua bactentis magii», diversxque conlentioiies exsiite- runl, Deo aniiueute, restituetur. Nos auteii), si Deus pei'ini8erit« in reversioiie iiostra de Britannia vobis* coro loqtieniiar, ut quidquid super liis caeterisqiie negoiiis vesiris constiluciiduni sii, Deo oinnipoieiile irtbiienle salubriler ordinemiis. i Ex bis ergo roa- iiifesluiu esi legatioiiein Aquitanicaiu totius etiaiii tertiae Lugilunoiisis riiies coHiplcxain esse , qund

VLNDOCINENSIS 6S

aposiolicae sedis ol)edirei. Ipse non solum contcm- psit niniroque; venim eiiam de me in synodo sua presbyieris suis conquestus est, eo qnod apud digni- tatem vestram de illo clamorem feci. Decretaro illiid, qiiod Idetn dominus pnpa Urbanus in Arvernensi concilio statuit conlra Simoniam , qnae sub norotiic vicariorum olim lieri solebat ab ppiscopis, annullarc machinatur. Redemptionem elenimecclesiarum, qiiae in illo niagno coiicilio bxretica pravitas vocala esi» et ab apostolica sede damnala , lioet in pluribiis .iiinis non nisi semei per vicarios fleret , nunc sub nomine annui censns a simplicitate nosira cxtor- quere conalur. Et qtiia cgo et fraires nosiri boc esse scelus pulamiis, e' idco refutamus, divinum ecclesiis nostris interdixit ofticium. llujtrs sceleris snscitaior est praecipue et auctor Richardus arcbidiaconus (01) ejus. Et, qiioniam neuter eorum a persecutionibus cessat, nos a clainoribus cessare non possumus. Ad vos itaqiie clainamus : a vobis, qui aposlolicae sedis vtces habetis, et qui D. Peiri alodium maxime dc« fendere debetis, consilium et auxilium postnlamus. Et , si pro eo quod aniici souius, facere non vultis , sallem 49 pro iniprobitate noslra facile quod roga- mus. Qiiid comes Andegavensis de justitia nobis la- cicnda bonitnti vcstrae rogando scripserit, vos igno- rare non credinius. Vaiete, et nos veslrae sanctitaiis hnmiles servos de constanliu veslra et jiistitiae inic- gritatc Kctirtcale.

EPISTOLA XXVIIL

llugotti vere reHgiosu archiepiscopo (9i) sanetes Ro-

manm sedis ricariot domino suo churissimo et prm-

cordiali amico, Goffridus Vindocinensis ccsnohii

Abbas indignus, cutn diiectione reverentiam.

Litteras sanctitati vestrae a doniiiio p:ipa direcias

aiidivl, in qiiibus, ut mihi relaluin esl, dicilur qtiod

Andcgavensem episcopum apud cum accusavi. Qtiod

si doiniiius papa dicil, refellcre iiec possnin , ncc

ronrtrmnlur ex iis qn.T liprnnrdiis Bnnasvallis abbas dc hoc inso Girardo scrii.ii lih. m Vit.i; D. Beriiardi cnp. 6. Eruhescebat, in<{uii, ad priinam domutn re^ dire, cujiis Poienlaiui et Turontca^ et Burdegalensif^ et Auxiensis provincicE subdiloi fuemnt, et quidquid a collibns Iberorum usque ad Ligeritn compiectilur et claudii OceanuSy parueral ejus iinperio,

(H^) Per comiiem Andegttoenaem. Fulconciii itein e;)isi. spquenti.

(87) Praterea sex^um fetnineum. Ivo cpist. i8. Ille sexus mihi est suspectus ct infestus^ aui etiatn amicis aiiquando tion satis est fidus.

(88) Pictaviensem episcopum, Guillelmuni.

(89) Ad aominum papam. llonoriuin II , ut docct cpisl. U.

(90) Andegavensi episcopo- Ulgerio , epist. io et lib. cxi, epist. l!2, ubi et de Urhaiii decreto.

(91) liickardus arehidiaconus. Epist. 31.

(92) Hugoni archiepiscopo, Ex episcopo Diensi fa- clus est archiepiscopiis Lugdnnetisis, legalioiieinrine iii utroqne nititicre bub Giegorio VII, gessit in Gatli i ; hirn postea cti^tni, qtiod ex Ivoiiis epist. 2i, et afiis palet, Mil) Uriiaiio 11, queni hoc loco iiitcltigit Gof- iridus. Episcopiiin vcro Aiidegaveuscni Gaufriduni » Mfduana, qiii nd sedein fillain eveclus est aiiiio i.»97. ilugoiii!» Icgati rtieras, quibus Eulconeni IV co:nilciii Andegnv. Kcclesi.ii coiiiniiinioni restiluil apud S FlorenliuiH, iiiier GofTridi elogta vidlinus.

69 EPiSTOi./E.

d&bco; sed saiT.i cjus revereuiia dico, quoil pra^dicli A episcnpi me in nullo accusatorem fuigse recognosco, ncc idco ul euin accusarem, Romain ivi. Quod alia !iegaiia plenius manifeslani, quae ibi perpeiravi , clo- niiiio siqutdeni papa adjuranie, el sua constricius adjuraiione , quaedani de illo celare non polui Quu2 sicul iu doinini papo: pra^seniia tacere iion licuil, uec in veslra , si vobis plucuerit , lempore compe- lcnii rclicebo.

50 EPISTOLA XXiX. MciKimo domino et pra'cordiali artiico domno Um,

honorabitis vita; archiepiscopo (93) et aposiolicfs iedi» legalo^ frater Coffridus eju$deni $edi$ allo- diarius^ et servus^ quod habel, quod sapit, et $ei;:sum,

Qnemdam monaclium, ut audivi, ad monaslerium B no&irum misislis, qui si me invenisset, iiie ad con- ciTmm vestruin invitasset. Ad vos quidein venire et vobis, et Ecclesiae vestne, qii:e me luultuiu hoiiora- \it, et miJii servivii, servire dcsidero, et ves Aure« lianis auie conciJium, vel post conciliujn, sl inlir- loilas corporis permiserit, co dic, qui vobis placue- rii, diligenier videix). Ad coiiciJiuui autein l4*g:ito- Tuni, quod salva vestra dico rcvercutia, vocaiiis veuire iiec possuni. nec debeo. Nain noverit dilectio vestra, privilegiis Romanorum pontiiicuuu Vicioris, Nicolat, Alcxandri, Gregorii, Urbaiii, Paschaiis, et Calixu (9i) sub anatbeinale conrirmalum esse et inlerdictuui nc allodiai ins Ikati Pelri abbas Vindo- cineiisis , ab episcopo , vcl a quolil)cl aposlolicae sedis legato ad coiicilium vocetur, uec ullo niodo q vciiire cogaiur. Valete.

51 EPISTOLA XXX. Radulfo taudabili Turonensium arctnepiscopo (95),

(soffridus Vindocinensis momsterii ttumilis servus^ ^diligere quod Deu$ diligit^ el odio tiabere quod odit.

Siiper Arduiiio de BJalliaco (96) apud vos suepe ronquesti suiuus, et propter niiilia gravamina, qiiae inonaslerio nostro iiijusle, et violonler fecerat, eura a vobis jusle ei ratiouabiliter cogiiovimus excomiuu- nicaium. Sed absque praecedente satisfaciioiie illuui

(93) Vmbaldo arctiiepiscopo, Lugdunensis etiam arcbiepiscopiis fuit, Joannis post Gauceraiium suc- msor, quartus ab liugone. legalus auieni Hoiio- rii IL Quod docet epistola 2i. S. fieriiardi, Uonorio pontiAce scripta. Umbaldo Lugdunensi arctucpiscopo ^ et Romanm sedts leaato.

(94) Ffc/ort«, fficolai^ eic. Hortini oniniuni pri- vil(*gia exbibet labulariuui Vindociiieuse. Qiiin et auie hos oiuiies Ciementis II de eadem re diplotiia, ne abkis Viiidm^iiii coactus ad concilium iilluin ve- niat, quoJ ab ips» Roinano pouliAce non fuerit ceiebraluin. Quare lcgaiis illuin vocare nefas erat. Alexander II Odeiico : Abbas V indocinensis^ qui atlo- diarius Beati Petri noscitur, ab episcopo^ vel a qno- tibet nostra: sedis vicario ad concitium nullatenus toceiur. Quod casicri posiea pontilices itcratis saii- ctioiiibus approbarunt.

(95) Raduifo Turonensium arctiiepiscopo. Diio iii ea sede AaduUi alter alteri successeriinl. Prior ^'ulcredi filius, ad quem inultx exstant Gregorii VII epistol«. Posterior Aurelianeusis pairia, qui sub lirbano II iniit, anno 1094. Ad hiinc scribit noii solum Goffridiis lioc loco, sed Ivoeiiani Caruoiensis

-- LIB. r. 70

iiiipoenitenicm aodimus absoluium Quod si itaabsohi poiuisse creditur, quid peccalum noceai, et quid poBuiteiilia piosit, nou videlur. Naiu si Vf:ra mise- ria iuipoeiiiteutibus iieg..tir, profeclo eis qui de pcccalis suis pceuiieut, fuUa Leuiiiu.:o prouiiitittir. Multo, ui dixiiiius, gruvumine meinoralus ne(|uaui nioiia^tcriuin nostruiu vexare coiisuevit; uiide illuui» ut quae iiilque coutra nos gesserat, corrigeret, ad- monuislis, et ipse propler vos proinisit se nobis facluruin pejora; guod ad injuriam vestrain falsa viMitaie coinplevil. tjhi eniiu servavit veritatem, qiii uocuil proximo, fidem ainisit. Ilinc igilur, ve- ncraiiilis Paler, buiniliter precainur, qiiaieiius per- versi boiniiiis iuiqiiilas ediicto de vagina vcstrae a.Miiiitalis gladio sic feriaiur ut qiiae iiobis injtistc absiulil, resiiluat, el iu iiijuria veslra piipillain eiiaiii ocuIiSalvatoris lesisse, vcl inviius aguosc^rc cogalur. Quod si sic egerilis, dignam nierc< dem a Deo, el a iiobis debiia.n reliibuiioiiem nccipietrs. 52 ^i ^'^ro iniiiiico Ecclesia^ Dci tiinore vel aiu e tia parcilis, inutare iion possumus quin ad sedein itpo- slolicnm recurrniuus, ubi iiecessitate cogcnte lace.e noii liccbit qiias In episcopnlu vestro Iribiilaiioucs cl ;iiigusiias vobis cousenliente sustinemus.

EPISTOLA XXXI. Dutcis$imo domino, et prwcordiali amico, domno R, tionorabili$ viiai Ranorum arctiiepiscopo (97) , fraier Goffridus.qnod potest, quod $apit, et $eii$umm Pater boiie, esurio, et sitio vos ^ idere, et domi- nuin papain vobisciim visit:ire desidero. Dilectam itiilii pateruitateui vestram bumiliter precor, ut si Hoinam usqiie ad I'asclia ire debetis, servo vestro di^iU el loctiiii iiolificare digncmiiii, q:io buuiiiiuis nnslra couiiialui vestro valcat sociari. Insuper, etiaui ego et mecuni nostra congregatio snpplicitcr et diligenter orumus, iil beniguitas vestra episcopum Andcgavensein, et R. arcbidiaconuin eius aut mo- nere, aui rogare dignelur, iie concessioueiii Rccle- siaruni, qtiain jnonasterio iiostro benigne fecistis, porlurbare conentur. Quod si sanclilatis vestra precein sive admoniiionem coiitempseriut , nobis

epist. 235. De eodem ci noster lib. v, epist. ii.

(9b) Arduino de Matliaco, Uaud scio au frater Jaquelini de Malliaco, qiiein curo fratribus qiiatiior expeditioni Fulconis V, ndversus llenricum regem, de qua superius dictuin est, iiiterfuisse narrani Gesla coiiiitum Andegaveiisiuin. Muiliacus oppiduiii est agri Turonici vcrsus Andegavos.

(97) R, Remorim arciiiepi$copo. Rainaldo, prliis episicopo Auiiegaveiisi, qua cx caibeilra Ludovici VI, regis ope subitisns ad Reuieiisem translatiis est; Ulgertus tn ejiis locuin subrogatus. Breve Cbroiii- cuin Sancti Albini : Anno ii24. Hxerciiu^de Moste^ rioto. Rainatdus Remensis archiepiscopus eiigiiur. Obiil Callistus papa. Anno il^o. Ulgerius eptscoous ordinatur iii Kalend. Octobris^ Papa igitur in bac t^pistola est llonorius U, Gallisti successor. Aiide- gaveiisis episcopus, Ulgerius arcbidiaconus cjus, Uiciiardus, ile quo epist 27. Fuerat paucis auu: aunis ailcr buic cogiioniinis Reiuoruiu e& S. Mav* tiui iliesaurario arcliiepiscopus Rainaldus, Graiciu: postea coiHitissx (iliiis, ad quein Ivo epist. iS, et de <|uo An«clmus in praefalione libii De liic^trua- tione.

71

GOFFRIW ABBATIS YINDOCINENSIS

7k

quidom laborcai gcncrabunt, scd suaiii solllcUahunl A eorura annullabit conalus. ValclC, elquoJ placuoril, quielem, ct bcalaj Trlnilatis vlrlus, el 6mnipotcnlia, rescribUe.

LIBER SECUNDUS.

53 EPISTOLA PRIMA.

Dulcissimo Palri suo Ivoni vitce venerabilis episcopo (98), Coffridus Vindocinensis cosnobii humilis abbas^ quod patri filius^ et domino servus. Beneficioruni veslrorum rccordari minime debeo, sed illa poiius in corde fixa tenere, ne qualibet obli- vione a menioria nica (|ueant reccdere. Recordari iJtiquc, ut ipse meliiis noslis, coruin proprie dicitur, qu;e rntenluin oblivioni traduntur. Et ideo benefi- ciorum vestroruni, ut dixi, recordari non debeo, sed ca in mente semper hal>ere, quia quot vel quanla erga me exstilerint, vix lingua inca dicerc posset, si singula conarelur referre. Et quidqiiid fingua dicat vel taceat, ununi certissimc scio, quod conscieniia vobis ullerius non poterit repugnare. Et lingua qiruleui ingrata valde existeret, ac justoju- dicio 54 sempiterno silenlio digna> si unquam «ontra volunlateni vestram aliter foris loquerctur qiiam inius clamat conscientia. Yalete, el ubi vos invenire potero quarta dic post festivitatem Omniuni Sanctoruin, inibi noiificare curetis, quia, si aliiid sanciiiaii vesir;e obscqiiium pra^siare noii valco, eani saltem desiJcro visitare.

EPISTOLA II.

Suo charisstmo Patri et domino Ivoni vita: lavdabilis episeapo^ Goffridus Vindocinensis cesnobii humitis servus, cum diUclioue reverentiam*

Pater sancte, cum me a vobis praegravari senlio, fiollem qiiidem, sed quod infiruiitas carnis velut dnxia sustinet, boc mcntis ralione levius porto, Dum cnim sanclilalis vcslroi bencficia exhibila inihi suipe ineiile pertraclo, si in aliquo contra me facitis, faleor, murmurare nec possiim, nec dcbeo. Satis coiigruum, imo laudabile videlur, ut, qui de iiinnu vcstra bona suscipcre consiievi, niala etiain qiiaiidoqiie sine nrarmure debeam pati. Qii» cuni

(98) Ivoni ephcopo, Carnoteiisi. Notior est quam ut do eo dici iiHiIia dcbeant. De auspiciis episcopa- tus (^jiis, taRlHiii nienebo, cum discrcpeiil senlenlia&, <^erlum vidcri ea incidibse iii annuni iO&i. Ac la- bciile quidein amio coiisecraliim fuisse, indicaiit «pisloljc Urbani Wonlsepistolispnefixae; namGapiue \iii Kalcnd. Decembris dat:c leguntur paulo post lonsecrntionem. Aniium aulein Cbristi iilum fuisse, queni dixi non sequentem, quod nonmilli tradunt, ^r^unicnlo est iocus, unde scriptc suiit. Urbanus «nim aiino 1093, a. d. viii Kalend. Decembris Ta- renti erat, non Capu%. Pi-seterea si hoc «nno inau* guralum dixeris, non coiisiabit ante obiliim Urbaiii «eptem annonim niiiiierus, qiios a suscepto episco- paiu exacU)s iiumei-at epist. 67. Uaifue consecratiis db Urbano episcopus fuit Ivo anno 1(MI2. Ipse poslca 14offridum eleclum abbaiem solemiii benediciione impeiiiit. Quod iiimirum inier beiieficia, qu;e ac- t^epCa hoc loco fcrl Ivoni, pracipuum fiiit.

(99) In majorem ecclesiam nostram, Monaslerii tpsius \indocineiisis, qnoil Theodericus episcopus (^arnotensis, ut lib. i epist. 4 obscrvatuin est, a sua «t sueccssoium polcsute excmeral, ac noiniuaiim

ita sint, scire tamcn veilem qiiid latcat ; qux cnitsi existat, cur bonitas vestra nunc mihi quasi criidelis appareat. Nam cum in majorem ecclcsiam nostrain (99) manum mittere non polestis, nec audetis, iii Cicteris, qux in cpiscopatu vestro stint , nostrls ecclesiis diviniini ofiicium non quideiu salis juste abstulfslis, et quia vcstra auctorilaie lioc injiisle actum dignoscilur, auctoritale Romniia, qiuc oniiii pcrversx atictoritati est contraria, in ipsis ecrleslis 55 ^ fralribus noslris privalim et pubtice cantabi tur. Sancta et irretractabili Romaiiorum pontificum " iiccntia nobis conceditur, ut si iiilerdictuin in ec- clesiis nostris (100) a quolibct episcopo injuslc fa- ctum exstiterit, Qullatcnus a nobis observeiur. Si vero nintis audacter, vel prsesumptuose nos contra vos super hoc agerc dicitis, binc jiidex invocelar, ct fiat sinceritas aposiolicae sedis; ciijus xquilatis judicium qui contcmnit audire, H. Petrum iie sen- tial iralum debet iion mediocriter formidare.

EPISTOLA IIL Ivoni honorando valde epihcopo^ Coffridus Vindoci-

nensis monasterii quatiscunque senmst debitum

puras dilectionis obsequiunu

Circa fratrem (iOI), pro quo rogastis, miscricor* diter quidem agere volumus; sed quia inordinalnni ^ remissionem ptetatcm essu Hon credimus, utito ^ sibi, imo necessarluin judicamns, ui ad monasleriuttt suum venietis coram fratrihus ad poenilentiani coni- pungatur, ct sic de sua transgressioiie veniam con^ scqiii mereatur; ct cui olim, suggerctite. diabolo. noii displicuit negligcnter agere, nunc tandeni nott displiceat regularilcr obedire. Nos itaqne pro dile ctione vcstra ei quidquid doliquit sine satisfactione rcmittcrcmus, sed homini veram Infclicitateiii et falsam bcaliludiiieiti ncc audcmiis promiilere, nec debcmiis. Yeniat igitur ad moiiastcriuiii, sicul jam djximus^ et se errassc humililer confilcatur, quate«>

etiam de excommunicatioRe et interdtcio cavcrat, ut Clementis U ariorumqiie poniificum lilLer:e de- clarant. Deniqiie iion sotiuii id vctitiim episcopo Carnoteiisi, sed niiiii otnnino liciiil pncter ioci ah- n bates et poniificem. Alexander 11, Oderico abliati : IIoc etiam adjicimus, ut memoratus Vindocincnsis locus nuUatenus nisi ab abbate toci pro suis injuriis, vfl a prinm sedis pontifice excommunicetur vel inle'* dicatur, eiiamsi Carno^nsem patriam excommmn* ■cari contigerit.

(iOO) InteriHclum in ecc(esiis nostris, Stibdilis monaslerio Yindociiiensi. Gregorius Yii Oderiro. Neque etiam snbditas prwdicto ioco ecclesias^ ubi - cunque sint^ excommunicare vel interdicere CHiquam liceaty nisi apertis pro culpiSj et quas V indotinentis abhas et fratres canonice ab ipsis episcopit a^momti emendare conlempjieniK. Aperias culpas oxcipii,ut G(»flfridus jusluin inlerdictum, quia iii cellis Vindo- ciiiensium iion proinde ac in inonasterio vctiiiini crat omne interiHctiiin.

(I(M) Circa frntrem» Daiiielem nomine. Sic cniin appcttai Ivo cpist. 8i ad quatn Gofi^ridus liic resimii- dot.

73 EPISTOL.

iius per verara Iiuinilitiitein sui erroris veiiiam con- sequaiur, 56 ^^ ^^^^ deinceps de eo ficri veslrjB sanciiUKi placueril sine diiliculuie impeirare po- iuerii.

EPISTOLA lY.

/roni reverendiB viia pontifici^ GoffridHs Vindoci'

HmiM monasterii huwuiis Mtt$t quod bono puiri

deifvlw filiue.

QuoiiiM omoia CQin eonsHio facienda esse C(^io« vimas, bonum Aiit sauclilatem veslram consulere qaid nobis agendum sit in ordluis dignitate {\iH) circa fratres quaodo reTerlunlur. De clerfcis qutdem dtcimiis, qui et religtonis babitum abjecerunt, et iu ipsa apostasia diu moranles, illicitis se contagionibus commiscuerttnL Quid inde canoues dicunt, audi- vimus ftimu) tt vidiinus; sed quia regula nostra de talibns panim aut nibti loquitur, quid super hoc rrgiilariler simus actari, aiiibrgimus.

EPISTOLA V. Domino ac waerabHi Patri suo /voni , verai reiigionis

tpiseopo, Gogridus Vindocinensi» monasterii dicius

abbaSf quod dilecto fMilrt subjectus filius, et pio

donnno fide^is urtui.

Qiiam pure et sine membro aliciijus maUti», vestne cbariutis beDediciio abbaiem me, iicet indi- giiujn, effecerit, quaro diligeDiissime po&tea, et omoino veractter in necesbitatibus meis vcstrae piclaiis gratia manum auxilii mibi sarpe porrexerit» dtim sedula 57 mente coiispicio, me iiigratiim, inulimiiqiie inuUlem servum judlcassem, si aut vesira voluntas, aut DecessiUs mutu» cbaritatis oksequium exegisset, si nun obedissem. Nunc eiiam quia nec volunias exigit, nec necessitas cogit, mc liliro offeroquodlibet subire servitium. Relatuin qui- tleai mibi est quod nuDC domini papse (103) roanda- lum sttscepistisy quatenus aui per vos, aut |)er legatuio vesirum Romam usque ad Nattvitatem Douiini visitetis. Quod si verum est, quia vobis servire desidero, roinime displicet. Vellem eoiin, quod voluDtas veslra longo mibi tempore denegavit»

(102) /n ordinis dtgmtate* Primis saeculls moiiachi extra cleruin enuit. Ideo in poenis caiioiiicis non (lepo^itione, ul clerici» scd excoiniiiuiiicaiioiie cum laicis plectebaiitur. Syuodus Clialcedoiiensis cuiiuiie secontlo : jid rjro; ti p.h iCknpixhi ivn rov oixi igu jx- RiirTCru pa9uov, is Zk ^ixo; n /xova^Qiiv, «vflcdc/xaTt- CiT^M. Posiea sacris ordinibus iuiliari coeperuiit. Oti monacbis igitur clericis, qui (lost apostasiain ad uionasteria sua redeunt, quaerlt quomodo recipieiidi sint, an iia niininim, ut in pristiiia ordinis sui Jigni- Ule,graduque inaneaiit;an iu polius ut eoexcidant» et atl laicornin soriein revocenlur. Qua in le et si severa quondam erga onmiuin ordiniiin clericos eccIesiasUcae ceusura: iex tuerit, inilius tainen acluni esi interdum, et pro criminis pcenitentia^que inodo iudulium, ut videre est in iisquxcollogil Gratiauus l>* L. Ivoiiis porro epislola, qua de iiionacbis ad (foffridi consultalioneni respondebat, interiii.

(103) Domtnt papae, PascUalis II, an Goffridi opera osus sit ivo, iio» liquet. Ikrneriura Bonasvailis abba- len» ad Pascbaieui a se aliquando legatum docel t^pisl. i47. Unde mf<t, iuquit^ vobis vice mea domi" fukm Dernerium monasierii Boncevallis abbatem^ boni

Patrol. CLVII.

.€. LIB. II. 74

A nunc saUem nece.ssitaa imp.rjreh Non id o dico u; vestramagiiiudo auxilioegeut n e r parvitatis; sed sie me loqui compellit affectus, que:u er?a vcs babeo, surgens de radice punc dilectionis. Ecce vesirae dis- positioni me, et mea pariter tou devoiionesubmitt'*, et si Romam pro vobis Ire jusseritis, quod diu optavi, obedire non recuso. Invt^nieiis forsaii, qiii luelius; scd absit ut inveniaiur, qui it!;enl:us vesirain jiissionem exsequatur! Coram Deo, cui meutiri nei*:i* est, tcslis est mibi conscientia mea, quod nec ma;;i» Gdum, nec roagis voluntarium quaui roe in lioc ve^ti d ncgolio invenirepoteriiisfamulum* Yalete, et qud suoer boc volucriti^, milii, si placct, rescriblte.

58 £PISTOLA VI. Diiectissimo Palri $tto Ivoni verce reliyionis episcopo,

B Goffridus Vindocinensis monasterii miniitar indig-^ nus, cum dilectione reverentiam. Cum scriptiiin iiiveniamus in decrelis Romanorrm pontiflcum, ramiliares ac propinquos (10 i), vel do doino prodeuntes, non esse recipiendos iii irsiinio- nium» utruro in omnibus ecclesiasticis cuus s, qiiU U>i nihil excipitur, sen in criniinalibus tantuni intelligi debeat, ad pleiium iion videnius- Hinc igitnr vobis,quem diviiia graiia specialiter luinen scienlijo mundo praetulit bumiliter supplicamus, ut quod indo luinus percipimus, sciipio vesirne aucioritnlis edocit melius agnoscamus. Licet nosirae parviiati ntile, iiNO nccessariuin esset a niagniiuitiiie vestra niiil;;i quscrere, boc idcirco maxime qiiaorimns, quon am Andegavensts ent decanus cujusdam ccclesix. qui

G in ttoum de confratribiis suis vehcnienter invebitnr. diccnsquod sibi iUe praebendam suamconcesserii^et tesiimdnium non habet, nist eonim qui sunt si>i fainiliares, et de domo sua prodeuntes. Si quod xobis promisimns, differtur, ne gravemioi qtiia •iilatiim noii minueiur.

59 EPISTOU YU.

Ivoni Ittudabilis viitB pontifici^ domino suo, adhuc et amico^ Goffridut Vindocinensis monaslerii servuf, dilectionem et dilectionis servitutem, Littcras clericis et laicis Yindocinensibus, a vobis

tesiimonUf etc.

(104) Familiaresac propinquos. Co sperta qiii4 est apud ivoneni Decreii p. xvi, c. 5iJi, ul conirti exiraneos parentela aut propinquitas testimonium mt- nime dicai, lloc argumento ideni Ivo episl. iOifi

D an-liiepiscopi Turonensis testcs Pascbali stispcctos roddit, ul consanguineos ac di: doino produclos ct Alexaiider 111, c. iu liiteris de testibus, noidlis iteni cujusdam Firmani testes rejicit, qiios in dixortii causa de fainilia sua uroducebal. Vel Itoc \pinr exemplo iJ patet, quod ainbigit GolTridus, lesie^i domcsiicos non solum in capitalil us, sed In aliis cliain caiisis non esse recipicndos. At receplos ali- qiiando constat ex privilegiis. Nuin ex pra^crpto Pbibppi Pnlcbri regis didicimus, cuin ab abbate et

' conveiilu Sancli Dionysii adversiis Laliniaceitscg quasdam feminas de slatu eaniin mota lis issely tesiesqiie contra illas proJucti ri^jicerentur, quod die corpore essent Ccclesi.'» Beali Dionysii, et inoiiaclii contra obicndcrent, se regiuin prixileginni a Lndo- vico Vi in eam rem babere, curiatn poilcclo privilegio pronunliasse, (cstes in ea causa iJon^^os, eoiiinr icbti^r.oniuin ^aliduinYjderi.Auiio 1^37, uie.sc Juiiio.

3

11^ fiOFrafDI ABBATIS

Hireelagiiiiilivi (105); qiias vcslras minirae credidis- A seni, nisi ibi stgilliiin veslrum ap|M>$Uum vidissem. Dtcebant enimllueneToUis aftdelibus vestris relainm fiiisse me contra vos et conlra dcricos vcstros turpia 6t contumeliosa verba piiblice protutisse. Ad baec, talva vcritate, prorsus respondeo quod de persona veittra nitiil unquain inlioncsintis vel conlumeli» fHxi ; sed qitx potiii l>ona ubique de vobis usqiie in hodiernum pra^dicavi. Clericis vero vestris, quoninm ipsi mibi malecantavenint,bcnesa1tare necpossum. nec polni. lilud equidcm plane confiieor qnod nulla injuriosa verba illis irrogavi» nisi qnia illorum judicio pnegravatum me sentiens, Romnnam Ecclcsiam appellavi, cujus vcncranda privilcgia vidcbam ab tpsis despicabiliter reiutari, licel sancia Romana Ecclcsia talia recipcrc ab corum magnitudine noii B promcrucrit, quia qiiod illi maleligavcrant, illa stix plclatis . intuitu relasavit, ct, si ci mala pro bonis rrddldcnrot, hanc certc eos rciriitutionctn Dciisnon •locuil. Qoi cum mo bominem nmari sermonid appillasscnt, credidisftem rorsitan lilis,sl dulcedinem nposiolicsc 00 veritalis pleniiis agnovissenl. Cujus licneflciis qiiniiJiu ingralos videbo, etiaro in veritate tuspeclos habebo. Me subdituin Ecclosi» vostrsi Asscruistis, nnde cgo niillatenus scaiK^alizor, quia, ijiiamvis inierRoninnumpontiflceinct mc peccaiorero nn.la, eujuscunque digniiatis vel ordinis sit, pcrsotia nicdia (106) habeatur, si auctorilas Romanoruro ^pnniiflcuin inviolata servalur, omnibus tamcnEccIc- ^iis non soluro subditum, veruin eliam earuminulilcm «orvum me esse contestor. Proressum vero vcstruni ^* nvQ vocastis (i07). Satis mclius fuissct ut 3 vobis sacratuin dixisseiis. Quod ct si pro consecralionc professionem, et pro professionc ab allodiario B. Veiri subjectionem vobis vindicasiis, consccrationem utique iliain gratis minime impendisiis. Non cnim graiis in^pendilur» per quod liomo liomini subjecliis efficitur. Iii professione siquidem illa consilio veslro niiniasimplicilalc acquievi; ubi, si quidaliteracium cst, vos scienter fecistis, cgo auiem ignoranter peccavl. Sed dominus noster honorabilis memoriaB papa Urbanus (108) curo per nos transiret, audivil ji frairibus me vobis profcssionem fecissc. Unde

VINDOCINENStS 'b

columbaro seductam, cor non habenlero me diien.s et veliemeiiter iucrepans, iilud veraciter mihi pro crimineimputassei, si ignorantiac me» ac juvcntiifi misericnrditer non pcpercisset. Quid vero super hoc contra vos protnleril, pro rcverentia vestri ordincs melius est inde silerc quam loqui. igitar qnod illi- cile commiserain irritum fecit, eine deinceps abbas monasterii nostri Q\ cuiqua.n episcopo proflteatar, privitegii sui irretractabili flrmtUteprohibuit. Cnjus auctoritatein secutus doroiiius Paschalis papa, qui nunc est, illud iteruro sua apostolica auctoritate flrmavK. In litleris praelerea vestris divulgatum est laicis quod, si ad vos satisfaciurus non ven:rem» auxilium vcstrom ainpllus non haberero, et quicun- que malefactores res monaslerii nostri diriperent, vos adjutorero suuro potius quaro nostrum defeii- sorero inventrent. Hoc ei vesira parte litteris non arbitror fuisse insertum, quoiiiam a Cbristiana religione omnino discrepat, et Satanae noscilur incilainentum. illud amici et iniiuici flrniissime credant, quod nulli dabo mercedem istaro, ut pro suoauxilio monnsterium noslnim, allodiuin B.Pctri, sibi inordinate subjiclaro. Unde si necetsiiaiibua meis auxiliuro vestruro defuerit, conOdo de bonitato heati ^elri, quia mihi ipse non deerit; cui dom fidem scrrare desidcro, nuUus ob hoc episcopus milii auxiliuro dcncgare, nec quod illiiis est, qnalibet occasione sibi deberet usnrpare. yindocintnseiii Ecdcsiam sancta; Roinance Ecclesix nec dedi» nce auferaro. Quod si qualibet suggesiione tentarem, peccarcro in animaro nicam,nec etiani cum peccato perflcere valercm. Romanx itaquc Ecclesise, cui totum me debeo, onini temporc fldcm servabo; pro cujus amore ac ridclilaic multip icata gravamiiia virtute constantix, et animi inicgiiiatesusiinco, nec multo majora, si emerserint, pro illa susiinere recuso. lllam in meis pressuris reclamavi, 02 ^^ adhuc reclamare non desino. Nam si modo ignorat qiianta pro illa paiior, scio, cum agnoverit, pelenii auxilium non negabit quae sempcr roisuricordia! visceribus aflluens oppressis omnibus, et maxinie domesticis suis, subvenire consuevit. Doronus £r- naidus (109), quero decanuro vestruro dicitls, si sibi

(105) Uttera$ ve$tra$. Nunc exstant har. litterae tvonis.

(106) JSnUa per$ona media. in privilegio Vicloris II : Confirmaniu$ f^ifur, alque BB, apo$loiorum Pptri et Puuli auctoritate ip$um mona$terium ita $pecialiter forroboramu$, quatenusinter primoi et apo$toUc<e $edi$ poniificem^ et venerabili$ ioci Yindocinen$i$ abbatem nufta cuju$que dignitati$ vel ordini$ per$ona $it^ media habeatur; qu» eadem fere verba leguntur in alioriiiii pontiflcum dtplomatis, atquc in (abulis ipsius fiiodattonis.

<107) l*rofe$$um ve$trum me voca$ti$. Jure auliquo ^rfbiiatos omnes iu episcoponim crant potestiue. Conciliiim Auteliaiieiisc primnmcan.il : Abbntcs pro iiumil tate religionu in episcoporum polestaie comi' $tunl. Synochis Chahedonensis caii. 4 : f 5oSf j xojc

rf) iTrio-xoTr-u. Qiiaie «'piscopis aiiie consccrationem fcunm sub^cciidiiis, oljcdicntiaiqiie professioncm ede- bant, ad eani ioi*inulu!it, nm cjns coiie coiif^imileni,

quaro a Cisterciensious eoi soliiam oocet llonorins D fll^ e. Ne Dei Ecclesium, de Siaionia. Ego iV. abbas Ci$tercien$i$ ordim$, $ubjeciionem et revertwiam^ et obedientiam a $ancti$ Patribus comtitutam^ $ecundum Regulam$ancti Benedicti^ tibi, domine epi$cope^ luixque $ucces$oribu$ canonice inslituend s^ et sancice udi$ apostolicoitSalvo ordine meo^ perveiuo me htibitnrum promitto. Qiii vero sedis aposlolicae pr.vilegiis exempti fuerani ab episcoporuin ijotestale» ui Yin- docinenses, ii nimirum professionem itlam non de" bebaiit. Elicuit tamen Ivo episcopusa Goflrido, quein propterea subdiluni et proressum suum appellabal. Sed Ivonis faciuni ut, inot dicet, improbavii Uri); n::s professioncmque a Goirrido extoitam aritiquavil. Qnod ilermn repet t epist. 11.

(108) Sed papa lJrbanu$. Urbani hac de re privi legium inserluin est cpistolae 27 hujiis libri, ad Gufl^ridum episcopum Ivonis snccessoreni.

(109) Domnus Ernaldus. Subscribil is lilteris ivonis, qus canonicorum Sancii Joannis Yaliucen^is

77 EPISTOL

secuHdnm JHstiliam placuissei, lesle flocelio de cskpila (HO) suo« potius in nosira, quain in veslra sorle (111) manere debuissel. Yaleie» ei conlia sonctaro Romanam Ecclesiam, cujus pielalis graiia vos non minus creavit episcopum c|uam religio vesi ra, agere nolile.

EPISTOLA VIII.

ChmriMnw Pairi $uo l9oni$ laudabili$ vit<e efn$copo^ Oofridu^ Vindocinentis monatterii humilin ten^us^ ravereniiam cum puras dilecliauis affetiu.

De arcliipresbyiero vestro GoiTriiJo Danieiis (1 12) apud bonilalem veslram conqucrenles, misimus ad vos duos de fralribns nostris, qu) ad aures veslras ei cUmorem nosirom, nt credirous, deluleruni, et si quid aliier a familia noslra aclum exsliLeral, vobis recllludinem obtulerunl. Unde nobis mandastis ut «luarto die post festivitaiem Omnium Sanclorum, si ad paries nostras interim non descendcretis, ad vos veniremos, habituri et facturi quantum debemus. Optimum qnideni boc vestrum mandalum fuit, et idcirco non minus aclionls quam devolionis bra- cbiis ampleciendom. 63 ^^ qulbusdam detenli iropedimentis, qox, anlequam ad vos misissemus, arcbtdiacono vestro (115) machinante, ut dlcilur, orta jam fuerant, lllud observare minime valemus, et quod ratio pariter ac volunias agendum monet et praecipit, agere necessilas sola non pntitur. At cum Spirilos sanctl gratla nos consolantc, a proi- sotiii, qua detinemur, necessiiale liberati fuerimus, die qua mandaveritfs, ad vos veniemus, ct consilio vestro omnia faciemuf . Rogamus tamen, humilitate qua possumns, quod si Vindocinum venire debetis , nuliis soasionibus Garnotum ire nos faligetis. Super Nivelone et fllio ejus Ursione (114)> eorumqne bomi- nfbus proclamanles, aures vostrae piciatis sxpe polsavimus, ei adbuc pulsare non cessamos, ut si non pro amicilia, saltem pro iroprobitale nostra josiiiiaro va\e.imus obtinere quam petimus. Valetc, et eorum Indtatione, qui me, si possent, contra vos sxpius inciiassent, servitium et dileclionem noslram diiigenier obsecro, pcrdere noliie.

fnndalionem continent, leguntnrqne inter epislolas Ivonis mim. 29t$. Signum Emaldi decani, Videtur ideui postea ex clerico Tactus monachns; dcinde ilenim alijecto monachi proposito ad prisliniim gra'lum regressns. Moiiachmii factum lesiatur Ivo epist. 26i ad Poaiiuin abbatem Gluniacenscm : Coliecii&He$ canonum per dominum Ernaldum modo monachum ve$trum^ olim clericum notlrum trnnsmiti tobis. Non perseverasse, tacito scnsu indicat boc loco Coffridiis.

(ffO) Teste fiocello de capite. lifonastici ciiltus parte, qoain reiinebal. Flrieus, ut docet Clcmens V, De $tatu nwnachorumt capite primo^ ea esi inonacho- ruiu vesiis qu» iongas et auiplas liahet nianicas. FJocttliis et flocelliis, minor flocus. Nosiraies bodie, lilterula niutata, magnuin ei parvum frocuiu vocant. Qiii ex canonicls facii fueraut inouachi, hi si ad luinonicos redihant, cucullam deincepsad meinoriam ^x UrbarJ II decreto delercbant. xix, q. iii, man- damu$,

/1 1 1) P<)//us in nostra^ quam in vettra $orte. Ifona- cuiis poiiiis qnain clerioiis,

4 1 12) (loffrido Damelis, Arcbioresbviero Viiidocl-

.£. LIR. If. VI

A EPISTOLA IX.

Domino $uo el amico Ivoni konorabili Carhotensium

,epi$copOyGoffridu$ Yindocinen$i$ mona$terii hu-

wili$ $ervu$^ eum dilectione $atutem.

Mandastis quia indiieias, quas a vobis qiixsivi--

mus, nec dalis, nec dare dcbuistis ; non eniin ccr-

lum diem, ut dicitis, mandavirous vobis. Ad bacc

salva veriute respondemusQ^ quoniam certum diein

vobis mandare ininime poiuimiis, quia quando

nccessitas, qua deiiuebamur, fiiiein haberct, certi

non erainus. Famulos nostros asseritis vos excom-

municasse ; quod valde miramur, cum in loco nostro,

nulli episcopo (115), nisi soli summo Romano pot^

tifici, excommiinicare, seu interdicere Ilceai, vel

quainlil)et potestatem, vel dorolnallonem exercere.

^ Nos tamen quaecunque jusseriiis, salvo aposiolic» sedis privilegio, diiigenler facierous, contra ciijuh .attctoriiatero nihil a nobis exigi debet, nec nos obcdire debemus. Dignitatis utique excellentiain« quain Ghristus dominus noster in B. Petro Roman« Ecclesis contulit nec possiiinus, nec debemus mi- nuere, ncc ad boc nt earo mimiamus, dcbel quis laborare. De bomiiiibos, quorum noniina nobis